In 1642 kreeg Gouda hoog bezoek: de Engelse koningin!
Reden voor het stadsbestuur om het stadhuis te verfraaien met een nieuw wandtapijt dat nu nog te zien is in de trouwzaal.
De maker van het tapijt was David Ruffelaer. Zijn vader was één van de uitgeweken Vlaamse protestante tapijtwevers die zich in Gouda hadden gevestigd en hier een bloeiende tapijtindustrie ontwikkelden.
In de stadsgeschiedenis van Gouda geschreven door Paulus Doncker staat een verslag van het bezoek van de Engelse koningin Henriëtta Maria aan Gouda in 1642. Zij was op doortocht naar stadhouder prins Frederik Hendrik in zijn legerkamp in Voorne in de Betuwe. Officieel was de koningin naar de Republiek gekomen om haar dochter Mary Stuart I te begeleiden naar haar echtgenoot prins Willem II, de oudste zoon van Frederik Hendrik. De werkelijke reden was dat de Engelse koning Karel I het veiliger vond dat zijn katholieke echtgenote en kinderen het land verlieten omdat Engeland op de rand van een burgeroorlog stond. Ook probeerde de koningin militaire en financiële hulp te vinden in Holland. De onderhandelingen over steun verliepen volgens Hare Majesteit niet snel genoeg en daarom ging zij persoonlijk met Frederik Hendrik praten. Het verslag maakt duidelijk dat Gouda het hoge bezoek met pracht en praal ontving.
Anno 1642, den 1en Junij, savonts
ontrend seven vren, soo is
haare majesteijdt bij Gods genade
Coninginne van Engelandt, scot-
landt, Vrancrijck, ende IJrlandt,
ter Goude aengecoomen
Op 1 juni 1642 rond 7 uur ’s avonds arriveerde in Gouda hare majesteit, bij Gods genade, koningin van Engeland, Schotland, Frankrijk en Ierland [Henriëtta Maria van Frankrijk (1609-1669)].
om van
daar verder te gaan, nae de scantse
van Voorne, int Leger van sijn
hoogheijt de Prince van Orangien,
Zij was op doorreis naar de Schans van Voorne, waar zijne hoogheid de prins van Oranje [Frederik Hendrik] was gelegerd.
bij haar hebbende seven wagens
met bagagie, negen Carossen
ijder getrocken van 6 Paerden,
ende veel Pagiens, en Lackaeijen,
De heeren van de Magistraat
daar aff geadverteert weesende,
hebben haere Majesteijt te gemoedt gerede,
dat buijten de Cleijweghs Poorte
die sij in quaeme,
De Koningin had bij zich zeven wagens met bagage, negen koetsen, elk getrokken door zes paarden en veel pages en lakeien.
De heren van het stadsbestuur op de hoogte gesteld van haar komst, waren Hare Majesteit tegemoet gereden buiten de Kleiwegpoort waardoor zij binnenkwam.
Den Heere Hermanus Herberts
doen maals Colonel, der voorschreve
steede congratuleerde, ende ver-
wellecomde haare maiesteijdt, inde
Fransche tale, met soodanige redene,
en Complimenten Als de saack was
vereijschende,
De heer Hermanus Herberts, die toen kolonel was in Gouda, feliciteerde en verwelkomde Hare Majesteit in het Frans met een toespraak en complimenten zoals het protocol voorschreef.
Nevens haare Maiesteijt waeren
de heer Wilm Prince van orangie,
met Maria Princesse Roijale
haar maiesteijts oudste doghter
en sijne bruijdt, den heere Grave
van Arundel, Prins Robbert, en
meer andere soonen des Conincx,
van bohemen Palatijn,
De Koningin werd vergezeld door prins Willem van Oranje en zijn bruid, Maria, 'princess royal', de oudste dochter van Hare Majesteit, de graaf van Arundel en Prins Robbert met een aantal broers, allen zonen van de koning van Bohemen van de Palts.
Alsoo reden de magistraeten
sittende op een Calessie, voor
haar Maiesteijt heen, de noord-
sijde van de turffmart, langhs
de westzijde van de Gouwe, door
de Peperstraat, Aen de IJsselpoort
comende, wierd met 8 stukken
geschut, daar onder twee slangen,
op het veerstal staande, gesa-
lueert, Langx de westzijde
van de haven, het wijdstraet
door, op de marct, nae het
stadhuijs,
Wierde gevolgd vande vier
vaendelen burgers, met alsulcke
goede ordere, dat het te verwon-
deren was, met vijtermaate
rassigheijdt, datr haar maiesteijt
ten hooghste mede contentement
hadde, en haar wel behaagde,
De stadsbestuurders, zittende in een calèche, reden voor Hare Majesteit uit over de noordzijde van de Turfmarkt, langs de westzijde van de Gouwe en door de Peperstraat. Aangekomen bij de IJsselpoort werd met acht stuks geschut, waaronder twee lange kanonnen die op de Veerstal stonden, saluutschoten gelost.
Vervolgens ging het verder langs de westzijde van de Haven, de Wijdstraat door over de Markt, naar het stadhuis.
De stoet werd gevolgd door de vier vaandels burgers. De hele intocht verliep wonderwel goed en snel, hetgeen de Koningin tevredenstelde en haar zeer behaagde.
Het stadhuijs was rondsomme
met tapijtserije behangen, ende
Aen de Caemers, saelen, en vacken
gedestineert, met goede sorge, ende
toe sight vande heere van de
Magistraat,
Ter gelegenheid van het bezoek van de Koningin waren de kamers, zalen en gangen van het stadhuis vol gehangen met tapijten onder zorgvuldig toezicht van de heren van het stadsbestuur.
Van t' stadhuijs is haere majesteijt
gegaen nae de groote kerck, die
vol met Caersligten was bran-
dende, alsoo het begon duijster te
worden, alwaar melodieuselijck
op den orgel wierdt gespeelt, van
daar reverteerde haar maiesteijt
weder opt stadhuijs,
Alwaar haere majesteijt op de middel-
Caemer, voor de burgermeesters
ende schepens caemer, haar Avondt-
mael gehouden heeft, onder een
melodieus musijck van stemmen
ende op instrumenten,
Vanuit het stadhuis ging Hare Majesteit naar de Grote Kerk die verlicht was met kaarsen omdat het inmiddels donker was geworden. Er werd melodieus op het orgel gespeeld. Daarna keerde Hare Majesteit terug naar het stadhuis. Daar heeft zij op de middelkamer, voor de kamer van de burgemeesters en schepenen, haar avondmaal gebruikt, waarbij muziek werd gespeeld en gezongen.
De slaapcaemer van haare majesteit
is geweest de burgermeesters Caemer,
van de Princesse Roijale int hert-
huijs, vanden Prince van Orangie
tot den bailiuw mr Anthonis van
der Wolff, de Prins Robbert tot
Pieter Doense Groendijck, over
St Joost brugge, en de van den Grave
van Arundel, tot mr Pieter van
Purmerent Pastoor op de Gouwe,
ende d' andere voorts inde haere
daar toe geordineerde plaatsen,
Dien selven naght waeren inde
Waepenen twee Compangie burgers,
die het stadthuijs, het herthuijs,
het huijs van den bailiuw, ende
andere gequaelificeerde huijsen
bewaarden,
De slaapkamer van Hare Majesteit was de burgemeesterskamer. Die van de 'Princess Royal' in het Herthuis, die van de prins van Oranje in het huis van baljuw meester Anthonis van der Wolff en prins Robbert verbleef bij Pieter Doense Groendijck over de Sint-Joostbrug. De graaf van Arundel verbleef bij mr. Pieter van Purmerent, pastoor op de Gouwe en alle anderen in de aan hen aangewezen huizen.
Die nacht bewaakten twee compagnieën gewapende burgers het stadhuis, het Herthuis, het huis van de baljuw en de andere huizen waar gasten verbleven.
Des smorgens, stondt haere maiesteit
goedtijds op, ende vertrock, de heeren
van de magistraat meijnden, dat
haare majesteit eenige ontbeijten eeten
soude, maar nae een weijnigh suijpens
gegeten te hebben, soo vertrock haere
majesteit, dewelcke soo int incoomen
als t' uijttrecken rontsomme de Carosse
geconduiseert wierde, van 24 Archiers
8 met orangie, 8 met blaauwe, ende
8 met witte Charpen en sluijers,
die haare Maiesteijt convoijeerde
tot op stolckersluijs, al daar
haare Maiesteijt vande selve haare
affscheijdt genoomen heeft, en de van
daar op IJsselsteijn, vianen, buere,
ende soo voorts nae t' Leger van
sijn hoogheijt den Prince van Orangie
Leggende ontrendt de schans te voorn,
vertrocken is,
De volgende ochtend stond Hare Majesteit vroeg op om te vertrekken. De heren van het stadsbestuur meenden dat Hare Majesteit nog zou ontbijten, maar na een beetje pap gegeten te hebben vertrok Hare Majesteit.
Zowel bij de intocht als bij haar uitgeleide werd ze begeleid door 24 boogschutters, acht met oranje sjerpen, acht met blauwe en acht met witte sjerpen.
Die begeleidden haar tot de Stolwijkersluis. Daar nam Hare Majesteit afscheid en ging van daar naar IJsselstein, Vianen, Buren en zo verder naar het leger van zijne hoogheid de prins van Oranje dat bij de schans van Voorne was gelegerd.
Paulus Doncker - 17e eeuw
Stadsgeschiedenis p.87r-89r