Plakkaat 10e en 20e penning

PLACCAET ENDE
Ordinantie Ons Heeren des Conincx. Op
tstuck vanden opheue ende collectatie van-
den Thienden ende Twintichsten Penninck
vande vercoopinge van alle ruerende ende
onruerende goeden.

Geprint inde Princelijcke Stadt van Bruessele / by
my Michiel van Hamont / geswooren Boecprin-
ter / woonende inde Pongelmerct oft on-
der het Stadthuys.
D.M.Lxxj.

Met preuilegie der Co. Maiesejt.

Plakkaat en verordening van onze heer de Koning. Betreffende de heffing en invordering van de tiende en twintigste penning van de verkoop van alle roerende en onroerende goederen.

Gedrukt in de prinselijke stad Brussel, door mij Michiel van Hamont, beëdigd boekdrukker, wonende aan de Pongelmarkt of onder het stadhuis.
MDLXXI [1571]

Met privilege van de Koninklijke Majesteit.

Extract van tPreuilegie.

BJ opene brieffuen van ottroye / in date van-
den v^ten dach April / xv^c..tseuentich nae Paes-
schen: Is geconsenteert ende gheaccordeert
Michielen van Hamont / gezworen Drucker /
woenende binnen der stadt van Bruessele: te
mogen printen / oft doen printen / de placcaeten
ende ordinancien onssheeren des Conincx / die
voirtaen inde landen van herwertsouere vuyt
geroepen ende ghepubliceert sullen worden / in
sulcker vormen ende talen als die sullen wor-
den gemaect ende geexpedieert. Ende de selue
vercoopen ende distribueren alomme binnen de
selue landen. Ende dat voir eenen tijt ende ter-
mijn van ses jaeren. Al tselfde breeder blijken-
de by tinhouden vande voirseyde brieffuen van
ottroye daerop geexpedieert.

Geteeckent
D’Ouerloepe.

Uittreksel uit het privilege.

Per open octrooibrieven, gedateerd 5 april 1570 na Pasen, is toegestaan en overeengekomen, dat Michiel van Hamont, beëdigd drukker, wonende in Brussel, mag drukken of laten drukken de plakkaten en verordeningen van onze heer de Koning, die voortaan in de landen van herwaarts over^[1] zullen worden uitgeroepen en gepubliceerd, in zulke vormen en talen als deze zullen worden opgesteld en uitgevaardigd. En hij mag deze overal binnen diezelfde landen verkopen en verspreiden. En dit voor een tijd en termijn van zes jaar. Dit alles zoals uitvoeriger blijkt uit de inhoud van de voornoemde, daarvoor uitgevaardigde octrooibrieven.

Ondertekend
D’Overloepe.

^[1] landen van herwaarts over: historisch staatsrechtelijke term die duidt op de Bourgondische en Habsburgse Nederlanden (de gewesten in de Lage Landen)

Byden Coninck

ONsen lieuen ende getrouwen die # Cancellier / en [^[1]]
luyden van onsen Rade in Brabant[^[2]] / saluyt ende
dilectie. Alsoe geduerende den tijt ende termijn van
twee Jaeren / dat die staten van onse landen van
herwertsouere respectiuelijck gheaccordeert heb-
ben op te bringen ende furnyeren zekere quoten
en sommen van penningen in plaetse ende voirde re-
demptie vanden Thienden ende Twintichsten penning op de vercoopinge van
alle ruerende ende onruerende goeden / die zy ons daer te voiren in gene-
rael geconsenteert hadden. Wy / by experientie gesien ende bekent
hebben die groote swaricheden daer op geresen / soe wel om te verge-
lijcken huere quoten ende aendeelen / als op de middelen by de voirschreven
staten elck int zijne geaduyseert / om de selue quoten te vinden ende op-
bringen. Ende bouen dien dat die voirschreven middelen niet sufficient en
zijn geweest om de voirschreven quoten te furnyeren / De selue beuonden
worden niet alleenlijck den ondersaten vande landen daer /die gelicht
worden / zeer hinderlijck ende onaengenaem / maer worden oick by de
selue staten deen naebuer tegens den anderen geimpugneert ende ge
quereleert / als hen preiudiciabele ende hinderlijck wesende. Ende al
noch meer soude / Indien men de selue wilde continueren / Mits
welcken / begeerende die swaricheden voirschreuen te excuseren / ende
onse landen / ende de goede ondersaten van dien / teverlichten ende
soulaigeeren / zoe veel ons moghelijck is / zunderlinghe om den seluen
staten tbeste ende tmeeste contentement te geuen dat doenlijck wert.
Gemerckt oick dat eenige van dien expresselijcken ondersproken heb-
ben / dat die voirschreven quoten niet verlingt ende gecontinueert en souden
worden bouen die voirschreven twee Jaeren / ende dat die twee principaelste
staten van Brabant ende van Vlaendren / ende eenighe andere altijts
meer genegen zijn geweest om de bede by generale middelen te vinden /
danby particuliere quoten ende aendeelen diemen elcken van hen be-
sundere eysschen soude / zoe zy tot verscheyden stonden vercleert heb-
ben / ende zunderlingen byden accoorde van huere quote / heeft ons
voir tbequaemste ende expedienste gedocht / den voirschreven voet vande ge-
nerale middelen te aenveerden. Ende want wy onder de selue geenen
beteren voet oft middel / noch gelijcker oft der gemeynte minst hin-
derlijck en vinden / dan den ghenen vanden Thienden penninck opde
vercoopingen vande ruerende goeden ende den XX^ten vande onrueren
de goeden / tot laste vanden vercooper / Ende insgelijcx op tgene dat
vuyt onse voirschreven landen van herwertsouere ghesonden soude worden

^[1] [# stadthouder
president] in de marge
^[2] [hollant] interlineair

Van de Koning

Aan onze lieve en getrouwe Stadhouder president en de leden van onze Raad in Holland, gegroet en genegenheid gegeven. Aangezien gedurende de tijd en termijn van twee jaar de Staten van onze landen van herwaarts over ieder afzonderlijk zijn overeengekomen om bepaalde quota en geldsommen op te brengen en te leveren, in plaats van en ter verdere aflossing van de tiende en twintigste penning op de verkoop van alle roerende en onroerende goederen. Daartoe hadden zij ons tevoren in het algemeen hun toestemming gegeven. Wij hebben door onze ervaring gezien en vastgesteld dat daarbij grote moeilijkheden zijn ontstaan, zowel bij het vergelijken van hun quota en aandelen, als bij de middelen die door de voornoemde Staten, ieder voor zich, zijn geadviseerd, om die quota te vinden en op te brengen. En bovendien hebben we vastgesteld dat de voornoemde middelen niet toereikend zijn geweest om de genoemde quota te leveren. Deze blijken niet alleen voor de onderdanen van die landen, die ermee worden belast, zeer hinderlijk en onaangenaam te zijn, maar worden ook door diezelfde Staten onderling bestreden en betwist, aangezien zij ze als nadelig en bezwarend beschouwen. En dit zou nog meer het geval zijn indien men deze quota zou willen voortzetten. Daarom, verlangend om de voornoemde moeilijkheden te vermijden, en om onze landen en hun goede onderdanen zoveel mogelijk te verlichten en tegemoet te komen, doen we dit om, in het bijzonder, de Staten het beste en grootste genoegen te geven dat mogelijk is. Ook omdat sommigen van hen uitdrukkelijk hebben verklaard dat de genoemde quota niet verlengd of voortgezet zouden kunnen worden na de genoemde twee jaar, en omdat de twee voornaamste Staten van Brabant en Vlaanderen, en enige andere, altijd meer geneigd zijn geweest om de bede via algemene middelen te vinden, dan via afzonderlijke quota en aandelen die men ieder van hen afzonderlijk zou opleggen. En zoals zij op verschillende momenten hebben verklaard, en in het bijzonder bij het akkoord over hun quota, heeft het ons het meest passend en doelmatig geleken, om de voornoemde grondslag van de algemene middelen te aanvaarden. En ook omdat wij daarvoor geen betere grondslag of beter middel vinden, noch een gelijker of voor de gemeenschap minder bezwarende, dan die van de tiende penning op de verkoop van de roerende goederen, en de twintigste penning op de onroerende goederen, ten laste van de verkoper, en eveneens op datgene wat uit onze voornoemde landen van herwaarts over verzonden zou worden

te lande oft te water in de selue gewassen / gegroeyt oft gewrocht we-
sende / twelck ons byde voirschreven staten generalijcken geaccordeert is ge-
weest / zoemen hen int beginsel van onsen wegen vercleert heeft / hoe-
wel dat wy eerst ende aluoiren / om hen contentement te geuen / zulcx
wel hebben willen experimenteren by anderen weghe voir de voirschreven
twee Jaeren / Hebben wy geresolueert / zoe wel om de voirschreven staten
niet te traueilleren mit nyeuwe handelinge oft negotiatie / als om hun
meeste weluaert ende verlichtinge soe voirseyt is / Ter executie te
stellen tacccord dat sy ons gegeuen hebben / aengaende die opheue
vanden voirschreven X^ten ende XX^ten penninck op de vercoopingen vande voirschreven
ruerende ende onruerende goeden / ende het vervueren ende wtseyn-
den vande waren ende coopmanscepen vuyt onse voirschreven landen van
herwertsouere / met behoirlijcken moderatie ende zulcke / als hierna ver-
cleert sal worden. VVAEROMME, wy dese saken aengemerckt:
Ende willende dat onse voirschreven resolutie effect sortere, Hebben by Rij-
pen Rade ende aduijse / Ende ter deliberatie van onsen zeer lieuen en-
de zeer beminden Neue / Ridder van onser orden / Stadthouder / Gou-
uerneur ende Capiteyn generael in onse landen van herwertsouere /
die Hertoge van Alue / Marquiz van Coria etc. Geordineert ende
gestatueert / ordineren ende statueren by desen / Dat zedert den xiij^ten
dach van Augusto naestcommende / wesende den verschyndach vande
twee Jaeren / geduerende de welcke die staten van onse voirschreven landen
van herwertsuoere geaccordeert hebben hun voirschreven quoten te betalen:
Die opheue ende lichtinge van trecht vanden X^ten ende XX^ten penninck /
bouen gementioneert / beginnen sal loop te hebben ende ontfanghen
worden by onse Officiers / Collecteurs oft pachters / nae vuytwysen
der Instructien daer op gemaect / ende die moderatie die wy deshal-
uen geaccordeert hebben opde Remonstrantien vande voirszeide staten /
ende die beloeften van onsen wegen gedaen ten tijde dat zij ons tvoirschreven
Recht geaccordeert hadden / hebbende de opheue van dien zulcx ge-
modereert datmen mit redene niet en sal kunnen seggen / Die nego-
ciatie neeringe ende traffycke / noch oick die manufacture oft hant-
werck daerby verhindert oft geinteresseert te zyne / Maer sonder aen
schouw te nemen op tinterest dat wy mitzdien van onser zyden sul-
len moeten doogen / hebben wy wel willen voldoen / tghene des de
voirschreven staten in aensieninge vande voirschreven remonstrantien ende beloef-
ten dienthaluen hebben mogen verhoepen ende verbeyden.

VOlgende welcke moderatie / Ende willende orden stellen dat die
opheue van tvoirschreven recht niet en causere eenige diuersie vande
neeringe / negociatie ende traffycke / maer dat die vrempde coopluden

te land of te water en wel die goederen die daarin gewassen, gegroeid of bewerkt zijn. Dit is met ons door de genoemde staten in het algemeen overeengekomen zoals men hun de oorsprong van onze aanpak verklaard heeft. Hoewel wij dat eerst en van tevoren om hen tevreden te stellen wel hebben willen proberen via een andere aanpak: voor de komende 2 jaar, hebben wij besloten om zowel de genoemde staten niet te belasten met nieuwe behandelingen of onderhandelingen als om de meeste welvaart en verlichting zoals eerder genoemd, te laten voortduren. Om het akkoord dat zij ons gegeven hebben betreffende de heffing van de genoemde 10^e en 20^e penning uit te voeren op de verkoop van de genoemde roerende en onroerende goederen en het vervoeren en uitzenden van de waren en handelswaar uit onze genoemde landen van herwaarts over met behoorlijke regeling te ondersteunen, zoals hierna verklaard zal worden. Waarom wij deze zaken aan de orde stellen: omdat wij willen dat ons genoemde besluit effect heeft, hebben wij na rijp beraad en advies en na beraad met onze zeer geliefde en beminde neef, ridder van onze orde, stadhouder, gouverneur en kapitein-generaal in onze landen van herwaarts over, de hertog van Alva, markies van Coria etc. vastgesteld en bepaald dat wij bij deze dat vanaf 13 augustus a.s., zijnde de begindag van de 2 jaar aan de staten van onze genoemde landen van herwaarts over toegezegd hebben hun genoemde quota te betalen. Dat de heffing en inning van het recht van de 10^e en 20^e penning, hiervoor genoemd een aanvang zal hebben genomen en ontvangen zal worden door onze officieren, ontvangers of pachters. Dit is volgens de instructie daarvan en de matiging die wij daarbij hebben toegestaan vanwege de bezwaarschriften van de genoemde staten en de beloften die door ons zijn gegeven, toen zij ons het genoemde recht verleend hadden. Wij hebben de heffing daarvan zo gematigd dat men in redelijkheid niet zal kunnen zeggen dat de handel, nering en het handelsverkeer en evenmin de manufacturen daardoor verhinderd of benadeeld zijn. Maar zonder de blik te richten op het belang, dat wij derhalve van onze kant zullen moeten toelaten, hebben wij wel willen voldoen aan datgene wat de genoemde staten in het licht van de genoemde bezwaarschriften en de beloften dienaangaande hebben mogen hopen en verwachten.

Overeenkomstig de regeling en omdat wij willen vaststellen dat de opbrengst van het genoemde recht niet de oorzaak wordt van enige achteruitgang van nering, handel en handelsverkeer, maar dat de vreemde kooplieden zich niet

ne mit diesser aencleeft geuen wy v volcommen macht / auctoriteyt ende
zunderling beuel. Ontbieden ende beuelen allen ende eenenyegelijcken
dat zij v tselue doende ernstelijcken verstaen ende obedieren Want
ons alsoe gelieft: Gegeuen in onser stadt van Bruessele onder onsen
contresegel hier op ghedruct in Placcate / den lesten dach van Julio
Xv^c Eenentseuentich.

By den Coninck /
In zynen Rade

D’Ouerloepe.

Gelijcke brieffuen van Placcate zijn geexpedieert ende
gesonden geweest inde landen ende prouincien van Vlaen-
dren / Artois / Henegouwe / Namen / Hollant / Zeelant /
Rijssel / Douay ende Orchies / Doernijcke / Mechelen /
ende Valenchijne.

Getax. van eenen st.

Gecollationeert jegens
zijn principaele ende [ar….t?]
Daer mede by my

met dit bijvoegsel bemoeien, staan wij u totale macht, autoriteit en bijzonder bevel toe. Wij delen mee en bevelen allen en iedereen dat zij dit serieus begrijpen en eraan gehoorzamen. Hetgeen ons ook belieft. Opgemaakt in Brussel met ons tegenzegel dat op dit plakkaat is gedrukt op 31 juli 1571.

Door de Koning
in zijn Raad

D’ Overloepe.

Eensluidende brieven van dit plakkaat zijn uitgevaardigd en verzonden naar de landen en provincies van Vlaanderen, Artois, Henegouwen, Namen, Holland, Zeeland, Rijssel, Douai en Orchies, Doornik, Mechelen en Valenciennes.

Getax. van een st.

Gecontroleerd aan de hand van zijn origineel en geaccordeerd daarom ook door mij

ORDINANCIE,
ENDE INSTRVCTIE ONSSHEE-
ren des Conincx, op tstuck vande
Collectatie vanden x^ten ende xx^ten
penninck vande vercoopinge van
alle ruerende ende onruerende
goeden.

T’ANTWERPEN
ghedruct by Christoffel Plantijn / sConincx
drucker / inden gulden Passer.
M.D.LXXI

Met Preuilegie.

Verordening en instructie van onze heer de Koning betreffende de inning van de tiende en twintigste penning van de verkoop van alle roerende en onroerende goederen.

Te Antwerpen gedrukt door Christoffel Plantijn, de drukker van de Koning in de Gulden Passer.
MDLXXI [1571]

Met privilege.

Extractt van t’Priuilegie.

By opene brieffuen van ottroye, in date vanden v^ten dach van A-
pril, xv^c tseuentich, nae paeschen: Is geconsenteert, ende geac-
cordeert Michielen van Hamont, gezvvoren drucker, vvoonende
binnen der stadt van Bruessele: te mogen printen, oft doen printen,
die placcaten ende ordinancien onsheeren des Conincx, die voirtaen
inde landen van hervvertsouere vuytgeroepen ende gepubliceert sul-
len vvorden : in sulcker vormen ende talen als die sullen vvorden ge-
maect ende geexpedieert. Ende de selue vercoopen ende distribueren
alomme binnen de selue landen. Ende dat voir eenen tijt ende termijn
van ses iaren. Al tselfde breeder blijckende by tinhouden vande voir-
seyde brieffuen van ottroye daer op geexpedieert.

Gheteeeckent
d’Ouerloepe.

Uittreksel uit het privilege.

Per open octrooibrieven, gedateerd 5 april 1570 na Pasen, is toegestaan en overeengekomen, dat Michiel van Hamont, beëdigd drukker, wonende in Brussel, mag drukken of laten drukken de plakkaten en verordeningen van onze heer de Koning, die voortaan in de landen van herwaarts over^[1] zullen worden uitgeroepen en gepubliceerd, in zulke vormen en talen als deze zullen worden opgesteld en uitgevaardigd. En hij mag deze overal binnen diezelfde landen verkopen en verspreiden. En dit voor een tijd en termijn van zes jaar. Dit alles zoals uitvoeriger blijkt uit de inhoud van de voornoemde, daarvoor uitgevaardigde octrooibrieven.

Ondertekend
D’Overloepe.

^[1] landen van herwaarts over: historisch staatsrechtelijke term die duidt op de Bourgondische en Habsburgse Nederlanden (de gewesten in de Lage Landen)

[3]
PHILIPS byder gratien Gods / Coninck
van Castilien / van Leon / van Arragon / van
Nauarre / van Napels / van Sicillien / van
Maillorcke / van Sardeyne / vanden eylan-
den Indien / ende vasten lande der zee Ocea-
ne : Ertzhertoge van Oistenrijck: Hertoghe
van Bourgoingnen / van Lothrijck / van Bra-
bant / van Limborch / van Luxemborch /
van Gelre ende van Melanen: Graue van
Habsborch / van Vlaendren / van Artois / van
Bourgoingnen Palsgraue / ende van Henegouwe / van Hollant / van
Zeelant / van Namen / ende van Zutphen: Prince van Zwaue: Marc-
graue des heylicx Rijcx: Heere van Vrieslant / van Salins / van Me-
chelen / vander stadt / steden ende landen van Wtrecht / Oueryssel ende Gro-
ningen / Ende dominateur in Asie ende in Affrijcke. Allen den ghenen
die dese iegenwoirdighe zien sullen saluyt. ALSOE wij bij andere
onse opene brieffuen van placcate / op huyden datum van desen on-
der anderen vercleert / geordineert ende gestatueert hebben / dat ze-
dert den xiii^en dach van Augusto naestcommende / soude beginnen
loop te hebben die opheue ende ontfanck van tRecht vanden x^en ende
xx^en penninck ons bijde staten van onse landen van herwertsouere
geaccordeert op de vercoopinghen vande reurende ende onruerende
goeden / ende vant vervueren ende zeynden vande coopmanscepen /
vuyt de selue landen respectiuelijck alles op de moderatie in onse
voirschreuen brieffuen van placcate breeder begrepen / ende dat om
die opheue ende ontfanck van tvoirschreven recht vanden x^en ende xx^en
penninck des te meer te voirderen ende faciliteren. Wy geraden be-
uinden eenige ordinancie ende instructie te doen maken nae vuytwy-
sen vande welcke zoe wel die generale ende particuliere collecteurs /
als alle andere / hen / int collecteren / betalen / ende opbringhen van
dien / sullen moeten vuegen ende reguleren. SOO EEST Dat tselffde
aengesien hebben bij deliberatie van onsen zeer lieuen ende zeer be-
minden neue ridder van onser orden / Stadthouder / Gouuer-
neur / ende Capiteyn generael van onse voirschreven landen van herwerts-
ouere / de Hertoghe van Alue / Marquiz van Coria, &c. Geordineert /
gestatueert / ende gedecreteert: Ordineren / statueren / ende decreteren
by desen / die puncten ende articlen hier nae volghende.
                    I
Inden iersten / Begeerende den voirschreven staten te gratifi-
ceren / ende in aensieninge van verscheydem Remonstrantien die
byden meestendel van dien / ons daerop ghedaen / ende voirgehou-
den zyn geweest / zunderlinge om die neeringe / negociatie / traffycke /
manufacture ende hantwerck binnen alle onse voirschreven landen van
herwertsouere / tot nu toe / ghehandelt ende ghefrequenteert egeenssins
te behinderen oft interesseren : Willen ende ordineren wy dat van
stonden aen nae de publicatie van desen / onse officiers van Justicie
oft heure stedehouders / zoe wel vande steden ende vrijheden / als
vande dorpen / ende die van onse vasallen / sullen doen vergaderen
die wethouders vande voirschreven steden / vryheden ende dorpen / oft de

[3]
Philips bij de gratie van God koning van Castilië, van Leon, van Aragon, van Navarra, van Napels, van Sicilië, van Mallorca, van Sardinië, van de Indische eilanden, en het vasteland in de Oceaan, aartshertog van Oostenrijk, hertog van Bourgondië, van Lotharingen, van Brabant, van Limburg, van Luxemburg, van Gelderland, en van Milaan, graaf van Habsburg, van Vlaanderen, van Artois, Palsgraafschap van Bourgondië, van Henegouwen, van Holland, van Zeeland, van Namen en van Zutphen, prins van Zwaben, markgraaf van het Heilige Rijk, heer van Friesland, van Salins, van Mechelen, van de stad, steden en landen van Utrecht, Overijssel en Groningen, en heerser in Azië en Afrika. Allen die dit volgende zullen zien, gegroet. Zoals wij, onder andere met onze open brief met de kennisgeving op de huidige datum, hiermee hebben verklaard, bevolen en verordend dat vanaf 13 augustus aanstaande er wordt begonnen met de inning en de ontvangst van het recht van de tiende en twintigste penning bij de staten van onze landen van herwaarts over. Dit is dan bepaald op de verkoop van de roerende en onroerende goederen en wat betreft het vervoer en zenden van de handelswaar uit diezelfde landen respectievelijk volgens de regeling in onze eerdergenoemde brieven van kennisgeving. En wel om de inning en ontvangst van het eerder genoemde recht van de 10^e en 20^e penning des te beter voort te zetten en te bevorderen. Wij vinden het raadzaam een verordening en voorschrift te laten maken waaraan zowel de algemene als de particuliere inzamelaars en alle anderen zich bij het innen, betalen en het opbrengen ervan zich zullen moeten samenvoegen en reguleren. Zo is het dat hetzelfde geldt in het beraad van onze zeer genegen en zeer beminde neef ridder van onze orde, stadhouder, gouverneur, en kapitein-generaal van onze eerder genoemde landen van herwaarts over, de hertog van Alva, markies van Coria, etc. en vastgesteld, bepaald en besloten. Bij deze de hierna volgende punten vast te stellen, te bepalen, en erover te besluiten.
                    I
Ten eerste. Wij wensen de eerdergenoemde staten te begunstigen en ten aanzien van verscheidene aanwijzingen die voor het grootste deel daarom aan ons zijn gedaan en voorgehouden, in het bijzonder om nering, handel en handelsverkeer, voortbrengsels van nijverheid, en handwerk in alle eerdergenoemde landen van herwaarts over tot nu toe gehandeld en aangehouden, helemaal niet te hinderen of te benadelen. Wij willen en bevelen, dat van nu af aan na deze publicatie, onze officieren van justitie of hun plaatsvervangers, zowel van de steden en vrijheden als de dorpen en die van onze vazallen zich zullen verzamelen. Maar ook dat de magistraten van de genoemde steden, vrijheden en dorpen of

[4]
leenmannen oft andere kennisse hebbende van ciuile zaecken / En-
de dat sy tsamentlycken kiesen ende nomineren drye personen /
wesende luyden mit eeren ende notabele / die zy totte generaele colle-
ctatie van onsen voirschreven rechte vanden x^en ende xx^en penninck binnen
den bedryue ende resorte van huere iurisdictien respectiuelyck / voir
bequaem houden sullen / Vande welcke die principael Officier in
elcker besloten stadt / oft vrijheyt / gebruyckende preuilegien
van besloten stadt / den eenen kiesen ende stellen sal by prouisie
totte generale collectatie vanden voirschreven x^en ende xx^en penninck van
elcke der voirschreven steden oft vryheden respectiuelyck / totten wedden
vanden hondertsten penninck van zynen ontfanck vanden eersten iae-
re / Om ter expiratie van dien de selue te meerderen oft minderen /
nae de importancie vanden voirschreven ontfanck. Van welcker prouisie de
voirnoemde officier ons oft onsen voirschreven neue / den Hertoge van Alue
aduerteren sal / om de selue te confirmeren / indient hem sulcx goetdunct.
Ordinerende den voirschreven officiers ende wethouders egheen gebreck
daerinne te laten geschien / hoedanich dat zy / Op pene van tselffde
op hen te verhalen.
                    II
Ende onse officiers vande dorpen ende prochien / ende die van onse
vasallen sullen oick kiesen den eenen vande drye / die de wethouders
aldaer / daer toe genomineert sullen hebben / Ende sullen den seluen
committeren totte particuliere collectatie van elck der voirschreven dorpen
ende prochien respectiuelycken totte wedden vanden hondertsten
penninck van zynen ontfanck voir deerste iaer / zoe voirschreven is. Van
welcker prouisie die voirnoemde officiers ons oft onsen voirnoemde neue den
Hertoge van Alue insghelijcxaduerteren sullen / ten eynde alsbouen.
                    III
Welcke generaele collecteurs van elcker stadt / vrijheyt / dorpe en-
de prochie daertoe by ons gecommitteert zynde / zoe voirschreven is / gehou-
den worden eedt te doene in handen van dien vander weth vander
plaetsen / ende oick borchtocht te stellen nae eysch ende exigentie van
heuren ontfanck ende bewint / ter discretie van die vander weth
aldaer.
                    IIII
Ende sullen de selue generaele collecteurs van elcker stadt / vrij-
heyt / dorpe ende prochie / onder hen mogen stellen een / twee / drye/
vier oft meer particuliere collecteurs / nae tbegrijp / grootte / frequen-
tatie ende diuersiteyt vande neeringe van elck der voirschreven steden / vry-
heden / dorpen ende prochien / Ende dat by aduyse ende auctoriteyt
van die vander weth vande steden / vryheden / dorpen ende pro-
chien voirschreuen. Oick totte wedden vanden hondertsten penninck
voir deerste iaer / zoe hier voiren geseyt is / de welcke sorge draghen
sullen / datter geene geadmitteert en worden / dan daert van noode
wesen sal.
                    V
Welcke particuliere collecteurs alsoe gesubstitueert zynde
inde voirschreven steden ende vryheden / gehouden worden den behoorlyc-
ken eedt te doene in handen vanden collecteur generael van elcker
stadt / oft vryheyt.

[4]
leenmannen of anderen die verstand hebben van civiele zaken samen 3 personen kiezen en nomineren, en wel mannen die zodanig van eer, notabel en bekwaam zijn dat ze de totale inning van ons eerder genoemde recht van de 10^e en 20^e penning binnen de rechtsgebieden en resorten in hun respectievelijke jurisdictie uit kunnen voeren. Daarvan zal de voornaamste ambtenaar van elke omsloten stad of vrijheid die gebruik maakt van het privilege van de omsloten stad, iemand kiezen en aanstellen op provisiebasis, om de algemene inning van de eerder genoemde 10^e en 20^e penning van respectievelijk elk der genoemde steden of vrijheden tot een inkomen van de 100^e penning van zijn ontvangst van het eerste jaar ter hand te nemen. Om na afloop daarvan het te innen bedrag te vermeerderen of te verminderen naar gelang het belang van de genoemde ontvangst. Wat betreft de provisie zal de genoemde ambtenaar ons of onze genoemde neef, de hertog van Alva, verwittigen om de zaak te bevestigen als hij dat goed vindt. Wij bevelen de genoemde ambtenaren en magistraten dat er geen nalatigheid daarbij voorkomt in die zin dat er een straf op staat en dat de schade op hen zal worden verhaald.
                    II
En onze ambtenaren van de dorpen en parochies en die van onze leenmannen zullen ook een van de 3 kiezen die de magistraten aldaar genomineerd hebben. Zij zullen diegenen verplichten tot de bijzondere inning van respectievelijk alle van de genoemde dorpen en parochies tot het inkomen van de 100^e penning van zijn ontvangst van het eerste jaar, zoals eerder genoemd is. Over welke provisie de genoemde ambtenaren ons of onze genoemde neef, de hertog van Alva, meteen verwittigen zullen, zoals hierboven.
                    III
De algemene ontvangers van elke stad, vrijplaats, dorp en parochie, die daarvoor door ons benoemd zijn en zoals die hiervoor genoemd zijn, zullen een eed moeten afleggen ten overstaan van degene die ter plaatse over de wet gaat en ook een borg stellen naar de eis en urgentie van hun ontvangst en bewind, naar het oordeel van degene die over de wet gaat ter plaatse.
                    IIII
De algemene ontvangers van elke stad, vrijheid, dorp of parochie zullen onder zich mogen aanstellen 1, 2, 3, 4 of meer bijzondere ontvangers naargelang de grootte, frequentie en diversiteit van de nering van elk der eerder genoemde steden, vrijplaatsen, dorpen en parochies. En dat na advies en autoriteit van degene die over de wet gaat van de genoemde steden, vrijheden, dorpen en parochies. Dit gaat ook op voor het inkomen van de 100^e penning voor het eerste jaar zoals hiervoor genoemd is en de genoemde persoon moet ervoor zorgen dat er niemand wordt toegelaten als dat niet nodig is.
                    V
De bijzondere ontvangers die ook vervangers zijn in de voornoemde steden en vrijheden, zijn verplicht de betreffende eed af te leggen ten overstaan van de algemene ontvanger van elke stad of vrijheid.

[5]
                    VI
Ordinerende den generaele collecteurs van elcker stadt ende vry-
heyt / cautie ende borchtocht te nemen vande particuliere collecteurs
vande steden oft vrijheden / voir sulcke sommen als elck vande voirschreven
generale collecteurs beuinden sal te behoiren / nae aduenant vande
grootte vanden last van elck particulier collecteur vande steden
ende vryheden voirschreven / zoe verre tselue doenlyck sy : ende
des neen / sullen hen den voirschreven last laten bedienen / opden eedt die
zy by prouisie sullen moeten doen / midler tyt dat zy ons / oft on-
sen voirnoemde neue den Hertoghe van Alue daeraff aduerteren sullen.
                    VII
Ende sal voirts een yegelyck vande voirschreven collecteurs zoe wel ge-
nerale als particuliere / den eedt doen / in handen vanden genen die
bouen genoempt zijn respectiuelyck / dat hy hem reguleren sal voir
zoe vele als in hem is / nae vuytwysen van dese onse iegenwoirdighe
ordinancie ende instructie / ende dat hy alle die affeyren depende-
rende vander opheue / ende collectatie vanden voirschreven x^en ende xx^en pen-
nick beleyden / dirigeren ende voirderen sal / ende zunderlinge die
penninghen die hy daeraff sal ontfangen / tonsen meesten proffyte
handelen / sonder eenighen daer in te fauoriseren / vuyt wat oirsake
oft occasie dattet sy.
                    VIII
Ende om die opheue ende collectatie vanden voirschreven x^en penninck
te voirderen ende faciliteren / hebben wy geordineert ende ordineren
by desen / dat die voirschreven generale collecteurs inde groote ende princi-
pale steden / die particuliere collecteurs sullen moeten distinctelijc-
ken committeren totten ontfanck vande specien hier nae volgende.
                    IX
Ende eerstelycken sal gecommitteert worden een col-
lecteur particulier oft meer naeden eysch grootte van elcker stadt
op den dranck ende alle andere liquide ende smeltbare waren / die
gemeten worden by potten / pinten.&c. als wijnen / bieren / azyn oft
edick / olye / syrope / hoenich / ende diergelycke : Tot welcken eynde
wij geordineert hebben / ende ordineren by desen / dat egheenen
coopluyden oft tauerniers toegelaten en sal worden / in hun kel-
ders te ontfangen / doen / oft laten ontfanghen / eenighe wijnen /
bieren / azyn oft edick / olye / syrope / hoenich / oft andere liquide
ende smeltbare waren / die ghemeten worden mit potten / oft pin-
ten / amen / halve amen / meerder oft mindere tonnen / om die ter
slete te dispenseren ende vercoopen / ten ware dat hy eerst ende
aluoiren den collecteur particulier daer toe gestelt / ouerghebrocht
hadde die quantiteyt ende sorte vande voirschreven liquide ende smeltba-
re waren / om naederhandt de selue ter slete vercoopende / onss voirschreven
recht vanden x^en penninck vande voirschreven liquide ende smeltbare
waren te betalen / zoe wel van de voirschreven olye / syrope / hoenich
ende andere / daer van men tot nu toe nyet gewoon en is
assijs te betalen / als vande voirschreven wijnen ende bieren / op pe-
ne dat de ghene die ter contrarien doen / oft daerinne eenighe

[5]
                    VI
Wij bevelen de algemene ontvangers van elke stad en vrijheid een waarborg of borgtocht te nemen van de particuliere ontvangers van de steden of vrijheden, voor zulke bedragen als ieder van de genoemde algemene ontvangers meent te moeten nemen, naargelang de grootte van de last van elke particuliere ontvanger van de genoemde steden en vrijheden voor zover dat doenlijk is. En zo niet dan zal men de genoemde last laten uitvoeren op de eed die zij voor de voorziening moeten afleggen, waarbij zij ondertussen ons of onze eerder genoemde neef, de hertog van Alva, daarvan zullen berichten.
                    VII
En verder zal ieder van de genoemde ontvangers, zowel de algemene als de particuliere de eed afleggen in de handen van respectievelijk degenen die hierboven genoemd zijn. En zij dienen zich te gedragen volgens de verordening en instructie en bij alle zaken die afhangen van de opbrengst en inzameling van de genoemde 10^e en 20^e penning zullen zij begeleiden, beheren en bevorderen en wel in het bijzonder de gelden die zij daarvan ontvangen zullen en zij zullen in ons meeste profijt zullen handelen, zonder dat zij iemand daarbij zullen voortrekken, wat de oorzaak of gelegenheid ervan ook is.
                    VIII
En om de ontvangst en inning van de genoemde 10^e penning te bevorderen en te faciliteren, hebben wij bevolen en bevelen wij bij deze dat de genoemde algemene ontvangers in de grote en voornaamste steden nauwkeurig de particuliere ontvangers zullen aanwijzen om de gelden te ontvangen volgens het hierna volgende:
                    IX
Ten eerste zal een particuliere ontvanger worden benoemd, meer naar de grootte van de stad, op de drank en alle andere liquide en smeltbare waren die gemeten worden met potten, pinten enz. zoals wijnen, bieren, azijn of edik, olie, siroop, honing en dergelijke. Met dat doel hebben wij bevolen en bevelen wij bij deze dat het aan geen kooplieden of herbergiers zal worden toegestaan in hun kelders te ontvangen of te laten ontvangen enige wijn, bier, azijn of edik, olie, siroop, honing of andere liquide of smeltbare waren die gemeten worden met potten of pinten, amen of halve amen, meer of mindere tonnen, om die ter plaatse te verdelen en te verkopen. Alleen als hij eerst en van tevoren aan de particuliere ontvanger die daarvoor was aangesteld bekendgemaakt heeft de hoeveelheid en soort van de genoemde liquide en smeltbare waren om die ter plaatse naderhand te verkopen en ons genoemde recht van de 10^e penning van de genoemde liquide en smeltbare waren te betalen, zowel van de genoemde olie, siroop, honing en andere waarvan men tot nu toe niet gewend is accijns te betalen zoals van de genoemde wijnen en bieren. Dit op straffe dat degenen die het tegengestelde doen of daarmee enige

[7 lees 6]
fraulde voirtsstellen soude / verbeuren sal voir deerste reyse die
voirschreven liquide ende smeltbare waren / Ende voir de tweede reyse
bouen de weerde vande selue liquide ende smeltbare waren te val-
len inde boete ende amende van quadruple / oft viermael zoe vele /
Ende voir de derde reyse / sal daer van arbitralycken gecorrigeert worden.
                    X
Ende om ons voirschreven recht vanden thienden penninck te innen
ende recouureren / van alle wijnen / bieren / azyn oft edick / olye / syro-
pe / hoenich / ende andere liquide ende smeltbare waeren / alreede byde
tauerniers oft coopluyden gekeldert sijnde / sullen die voirschreven col-
lecteurs / elck int zyne / terstont naeden voirschreven xiij^en dach van Augu-
sto naestcommende / oft de publicatie van desen particulierlycken moe-
ten visiteren de kelders vande selue tauerniers oft coopluyden / daer
toe gheassisteert van eenen schindereer oft ghesworen wijnmeter
vander stadt / tot onsen coste / om te doen meten oft schinderen die
quantiteyt vande voirschreven liquide ende smeltbare waren / alnoch re-
sterende in de voirschreven kelders / om de selue op te teeckenen / ende den
thienden penninck vande weerde van dien te ontfangen / ter ver-
coopingen alsvoiren.
                    XI
Ende alsoo eenighe vande voirschreven liquide ende smeltbare waren /
vervuert ende getransporteert souden mogen worden van deen stadt /
dorp oft plaetse / in dandere binnen onsen voirschreven landen van her-
wertsouere / naedien den voirschreven thiensten penninck daer van betaelt
soude wesen alsbouen / Niet willende dat die ondersaten bedwongen
worden den seluen x^en penninck twee mael te betaelen. Sal
de tweeste vercooper daer aff vry ghehouden worden / doende blyc-
ken datmen den voirschreven x^en penninck eens betaelt heeft. Tot
welcken eynde de collecteur particulier ghehouden wort te gheuen
sulck bewys oft enseignement alst behoiren sal / ten versuecke van-
den eersten vercooper / die hem den voirschreven thiensten penninck betaelt
sal hebben.
                    XII
Welck bewys oft enseignement de voirschreven collecteur mitga-
ders alle andere particuliere collecteurs / ghehouden worden prom-
ptelijcken te geuen ende leueren voir de betalinge van onsen voirschreven
Rechte vanden x^en penninck / ende sonder daeraff eenighen salla-
ris te nemen.
                    XIII
Ende aengaende de bieren die binnen slants gebrouwen worden /
gemerct dat wij die brouwers houden ende rekenen vander quali-
teyt vande tauerniers: Soo verstaen wij dat sij onss voirschreven recht
vanden x^en penninck sullen moeten betalen van elcke brautte
oft broussel nae aduenant vanden prijs vande bieren / als sij de selue
wt heure brouweryen vercoopen oft seynden sullen. Weluerstaen-
de nochtans dat hebbende daer van onss voirschreven recht eens betaelt /
de andere die de selue naederhandt vercoopen sullen / daer van quijt
ende vrij gehouden sullen worden / mits ouerbringende bewijs oft
enseignement vanden collecteur vander plaetsen / daer de voirschreven bieren
gebrouwen sullen zijn / alsvoiren.

[7 lees 6]
fraude voorstellen , voor de eerste keer de eerder genoemde liquide en smeltbare waren zullen verliezen. En van de tweede keer, bovenop de waarde van de liquide middelen en smeltbare waren, vallen diegenen in de boete en straf van het viervoudige of 4 maal zo veel. En voor de derde keer zal er door een rechter gecorrigeerd worden.
                    X
En om ons genoemde recht van de 10^e penning te innen en te verkrijgen van alle wijnen, bieren, azijn of edik, olie, siroop, honing, en andere liquide en smeltbare waren die reeds door de herbergiers of handelaren in kelders opgeslagen zijn, zullen de genoemde ontvangers, ieder voor zich, onmiddellijk na de genoemde 13 augustus aanstaande of de publicatie hiervan, de afzonderlijke kelders moeten bezoeken van die herbergiers of handelaren, daarbij geholpen door een peiler of gezworen wijnmeter van de stad, om op onze kosten, de hoeveelheid te meten of te peilen van de genoemde liquide en smeltbare waren die nog resteren in de genoemde kelders om die vast te leggen en er de 10^e penning van de waarde van te ontvangen voor de verkoop zoals hiervoor.
                    XI
En dat een deel van de liquide en smeltbare waren vervoerd en getransporteerd zou mogen worden van de ene stad, dorp of plaats naar de andere, binnen onze genoemde landen van herwaarts over, nadat de genoemde 10^e penning daarvan al betaald is als boven. Omdat wij niet willen dat de onderdanen de betreffende 10^e penning 2x betalen, zal de wederverkoper ervan vrijgesteld worden als blijkt dat de 10^e penning al betaald is. Met het doel dat de particuliere ontvanger gehouden is een zodanig bewijs of inlichtingen te geven, zoals het hoort op verzoek van de eerste verkoper, die zijn genoemde 10^e penning al betaald heeft.
                    XII
Het bewijs of de inlichtingen die de genoemde ontvanger plus alle andere particuliere ontvangers verplicht zijn prompt te geven en te leveren voor de betaling van ons genoemde recht van de 10^e penning, zonder van dat bedrag een salaris af te nemen.
                    XIII
Wat betreft de bieren die binnen het land gebrouwen worden, merken wij op dat wij de brouwers eraan houden en erop rekenen naargelang de kwaliteit van de herbergiers: zo verstaan wij dat zij ons het genoemde recht van de 10^e penning zullen moeten betalen van elk brouwsel naargelang de prijs van de bieren als zij die uit hun brouwerijen verkopen of verzenden. Met dien verstande dat als men ons genoemde recht betaald heeft, de wederverkoper daarvan kwijtgescholden en vrij gehouden wordt als er bewijs of inlichtingen zijn van de ontvanger van de plaatsen waar de genoemde bieren gebrouwen zijn. Zie hiervoor.

[6 lees 7]
                    XIIII
Ende aennoepende de vleeschwaren / als van
ossen / calueren / scapen oft amelen / verckens / braetverckens / lam-
meren / geyten / ende diergelycke / mitgaders van alle sorte van geuo-
gelte / als capoenen / perdrijsen / phaisanten: berchvogels / hinnen / cal-
koensche hinnen / hazen / conijnen / ende ander venoisoen. Hebben wy
geordineert ende ordineren by desen / dat alle vleeschouwers oft sla-
gers van wat qualiteyt die syn / aleer zy eenighe beesten sullen mo-
ghen slaen / oft doen slaen / tzy ossen / calueren / scapen / verckens / braet-
verckens / lammeren / geyten oft andere / gehouden worden daer van
te betaelen / tonsen proffyte den voirschreven x^en penninc / in handen
vanden collecteur daer toe gecommitteert zynde. Ende beroerende
die swaricheyt op tstuck vande collectatie / diemen opde vercoopinge
in cleyns inde vleeschuysen soude behoiren te doene / sal daerinne ge-
procedeert worden / by taxatie daerop te maken / byden seluen col-
lectuer / den vleeschouwer oft slager mit hem gevought / alles op pe-
ne van te verbeuren die specie voir deerste reyse / voir de tweede
reyse bouen die voirschreven specie tquadruple oft viermael soe vele als de
weerde van diere. Ende voir de derde reyse / op pene arbitraele.
                    XV
Ende voir zoo vele aengaet de particuliere persoonen / sullen die
gehouden worden te vercleeren by eede des versocht zynde / dat sy die
voirschreven beesten gecocht sullen hebben vande ghene die de selue van buy-
ten gebrocht hebben / oft vande pachters oft lantluyden / die opge-
houden ende gevoedt hebbende.
                    XVI
Dat geen vercoopers[^[1]] sullen mogen te coope stellen eenige sorte
van geuogelte / als cappoenen / perdrijsen / phaisanten / hinnen / cal-
koensche hinnen / hasen / conynen / oft ander venoisoen / ende dierge-
lycke: Sy en hebben eerst ende aluoiren eedt ghedaen / in handen
vanden collecteur generael / goet ende rechtueerdich rapport te doen
van alle vercoopingen die sy dagelycx doen sullen / ende den collecteur
particulier ouergebrocht die quantiteyt ende sorte van dien / om alle
dage daervan te betalen den voirschreven thienden penninck / voir soe vele
ende tot sulcken prijse / als sy die vercocht sullen hebben.
                    XVII
Beroerende die vercoopinge van alle sorte van vissche /
Hebben wy geordineert ende ordineren by desen / datmen nae den
voirschreven xiij^en dach van Augusto naestcommende oft de publicatie van desen
nyet meer en sal mogen vercoopen eenige quantiteyt van vissche /
aleermen de selue ter venten ende oproep gestelt sal hebben / ende
vercocht den meest daer voiren biedende / oft by myne / zoemen alree-
de in veel vande principale steden van onse voirschreven landen van her-
wertsouere gewoenlijck is van doene. Waer toe de collecteur gene-
rael vande steden / eenen collecteur sal moeten committeren (aldaer
gheenen wesen en sal) om de penningen vande voirschreven mijnen /
oproepen ende vercoopingen / te recouureren / ten proffijte vande
vercoopers. Welcke collecteur gehouden wort van de voirschreven vercoo-
pers inne te houden den x^en vande voirschreven penningen / tonsen

^[1] [vuir] interlineair

[6 lees 7]
                    XIIII
En aangaande de vleeswaren, zoals van de ossen, kalveren, schapen of hamels, varkens, braadvarkens, lammeren, geiten en dergelijke, als ook van alle soorten gevogelte zoals kapoenen, patrijzen, fazanten, wilde vogels, hennen, kalkoense hennen, hazen en konijnen en ander wild gevogelte hebben wij bevolen en bevelen wij hierbij dat alle vleeshouwers of slagers, hoe bekwaam ze ook zijn, voordat zij welke beesten dan ook zullen mogen slachten of laten slachten, hetzij ossen, schapen, varkens, braadvarkens, lammeren, geiten, en dergelijke, gehouden worden daarvoor te betalen, tot ons profijt, de voornoemde 10^e penning in de handen van de ontvanger die daarvoor is aangesteld. En betreffende de moeilijkheid met betrekking tot de ontvangst die men bij de verkoop in detail in de slagerijen zou behoren te doen, zal daarin gehandeld worden door een taxatie op te maken door de dezelfde ontvanger die aan de vleeshouwer of slager is toegevoegd. Alles op straffe van het verbeuren van de opbrengst voor de eerste keer. Voor de tweede keer bovenop de voornoemde opbrengst 4x zoveel als de waarde van dien. En voor de derde keer op straffe van arbitrage.
                    XV
En voor zover het particuliere personen betreft zullen die onder ede moeten verklaren dat zij de voornoemde beesten gekocht hebben van degenen die de dieren van buiten hebben meegebracht of van de pachters of landlieden die ze gehouden en gevoed hebben.
                    XVI
Dat geen verkopers enige soort van gevogelte zoals kapoenen, patrijzen, fazanten, hennen, kalkoense hennen, hazen, konijnen of ander wild en dergelijke te koop mogen aanbieden voordat zij een eed hebben afgelegd in de handen van de algemene ontvanger, om goed en eerlijk verslag te doen van alle verkoop die zij dagelijks doen en zij dienen aan de ontvanger mede te delen over welke hoeveelheid en soort het ging en om dan de voornoemde 10^e penning daarvan alle dagen te betalen voor zover en tot zo’n prijs als zij verkocht hadden.
                    XVII
Betreffende de verkoop van alle soorten vis hebben wij bepaald en bepalen wij hierbij dat men na de voornoemde eerstvolgende 13 augustus of de publicatie daarvan niet meer een hoeveelheid vis zal mogen verkopen voordat men die te koop aanbiedt en een oproep heeft opgesteld en verkocht aan de meest biedende of door aanmaningen zoals men dat al in veel van de belangrijkste steden van de genoemde landen van herwaarts over gewend is te doen. Waarvoor de algemene ontvanger van de steden een ontvanger zal moeten aanstellen (als die daar niet is) om de penningen van de genoemde aanmaningen, oproepen, en verkopen in te vorderen in het voordeel van de verkopers. En die ontvanger wordt verantwoordelijk om van de genoemde verkopers de 10^e penning in te houden voor ons

[8]
proffyte / ende den seluen betalen ende leueren in handen vanden col-
lecteur generael drye dagen nae elck der voirschreven mynen oft oproepen.
Op pene indien yemant hem veruoirderde te vercoopen eenige quan-
titeyt van vische / zonder die voirschreven mynen oft oproepen gepasseert
te hebben / dat die selue verbueren sal voir deerste reyse de specie / voir
de tweede reyse bouen de specie tquadruple oft viermael de weerde
van diere / ende voir de derde reyse / op pene arbitrale.
                    XVIII
Belangende den harinck salm / palinck / ende an-
deren gesouten oft droogen visch / diemen met groote oft cleyne ton-
nen vercoopen sal / hebben wy geordineert ende ordineren ooc by desen /
dat egeen coopman in synen huyse / kelders / oft packhuys / en sal mogen
ontfangen eenige tonnen groote oft cleyne geuolt oft gepackt mitten
voirschreven harinck / salm / palinck / oft anderen gesouten oft droogen visch /
sonder eerst ende aluoiren den voirschreven collecteur sulcx aengebrocht te
hebber / om daer van tvoirschreven recht vanden thienden penninc ter ver-
coopinge te betalen / soe voiren geseyt is vande wynen / op gelycke
penen alsuoiren telcker reysen als hy ter contrarien doen soude: Ten
ware hy dede blycken / dat hy de selue van buyten hadde doen bringen.
                    XIX
Ende aengaende den versschen visch / salmen hem reguleren nae
vuytwijsen vant tgene des int article van tgheuogelte hier bouen ver-
cleert is.
                    XX
Nopende tcoren / terwe / rogge / gerste / haure / su-
crioen ende alle ander sorte van grane / ront ende plat saet / ordineren
wy insgelijcx dat voirtaen alle voircoopers van grane / ghehouden
sullen worden alle weke te denuncieren ende ouerbringen die quan-
titeyt die sy ter siete vercocht sullen hebben / om den voirschreven x^en pen-
ninck daer van te betalen / ende aleer hen mit sulcken styl oft am-
bacht te mogen geneeren / sullen aluoiren den eedt moeten doen in
handen vanden collecteur generael / gelyck hier voiren geseyt is van-
den anderen / hen mit gelycken handel styl oft ambacht geneerende.
                    XXI
Ende tot beter bewaernisse ende conseruatie van onsen voirschreven
Rechte / sal de collecteur particulier daer toe gecommitteert / gehou-
den worden een lyste te maken van alle de backers woonende bynnen
zynen districte oft bedryue / de welcke eerst ende alvoiren gehouden
sullen wesen in zyne handen eet te doene / dat zy hem deuchdelyck
rapport doen sullen van alle graenen die sy coopen sullen / Om teyn-
den van elcker maent den x^en penninck te betaelen / van tgene sy daer
van ghesleten ende verthiert sullen hebben / ende dat nae aduenant
vande voirschreven incoopen / soe wel om de voirschreven backers te soulaigeren
ende verlichten / als om te faciliteren die collectatie vanden voirschreven
x^en penninck / diemen op tbroot soude moeten lichten.
                    XXII
Ende beroerende alle sorte van zyde lakenen / wolle /
ende lijne lakenen / tapisserijen ende alle andere waeren die metter

[8]
profijt, en die te betalen en te leveren in de handen van de algemene ontvanger drie dagen na elk van de voornoemde aanmaningen of oproepen op straffe indien iemand het zou wagen een hoeveelheid vis te verkopen, zonder de genoemde aanmaningen of oproepen te hebben gepasseerd, bij de eerste keer de opbrengst verbeuren zal, de tweede keer boven op de opbrengst het viervoudige ofwel 4x de waarde daarvan en voor de derde keer op straffe van arbitrage.
                    XVIII
Wat betreft de haring, zalm, paling, en andere gezouten of gedroogde vis die men in grote of kleine tonnen verkoopt, hebben wij bevolen en bevelen wij bij deze dat geen koopman in zijn huis, kelders of pakhuis enigerlei tonnen, grote of kleine zal mogen ontvangen gevuld of gepakt met de eerder genoemde haring, zalm, paling, of andere gezouten of gedroogde vis zonder eerst en vooraf de ontvanger te hebben verwittigd om daarover het eerder genoemde recht van de 10^e penning van de verkoop te betalen, zoals hierboven gemeld is van de wijn en met dezelfde straffen als hiervoor bij elke keer dat hij het tegenovergestelde zou doen. Tenzij hij laat blijken dat hij de goederen van buiten had laten komen.
                    XIX
En wat de verse vis betreft zal men die reguleren op dezelfde wijze als hierboven in het artikel van het gevogelte verklaard is.
                    XX
Betreffende het koren, de tarwe, rogge, gerst, haver, zomergerst en alle andere soorten granen, rond en plat zaad, bevelen wij eveneens dat voortaan alle verkopers van granen gehouden zullen worden elke week kenbaar te maken en over te brengen de hoeveelheid die zij ter plekke verkocht hebben om de eerder genoemde 10^e penning daarover te betalen. En voordat zij zich met zulke stiel of ambacht bezig mogen houden, zullen zij de eed moeten afleggen bij de algemene ontvanger, zoals hiervoor al gezegd is van de anderen die zich bezig houden met eenzelfde handel, stiel, of ambacht.
                    XXI
En voor een betere bescherming en behoud van ons eerder genoemde recht zal de particuliere ontvanger die daarvoor is aangesteld de opdracht krijgen een lijst te maken van alle bakkers die in zijn district of rechtsgebied wonen en die eerst en te voren verplicht zijn om in zijn aanwezigheid de eed af te leggen dat zij hem deugdelijk zullen rapporteren over alle granen die zij kopen, zodat zij aan het eind van elke maand de 10^e penning dienen te betalen van hetgeen zij daarvan gesleten en verkocht zullen hebben. En dat in overeenstemming met de eerder genoemde inkopen, zowel om de genoemde bakkers te verlichten als om de ontvangst van de genoemde 10^e penning te faciliteren, die men op het brood zou moeten heffen.
                    XXII
En betreffende alle soorten zijden laken, laken, wol en linnen laken, tapisserieën en alle andere waren die per

[9]
ellen gemeten worden / die voirschreven collecteur particulier van elcker stadt /
sal gehouden worden te maken een lyste vande namen van alle de
ghene die onder zynen bedryue winkel houden / om in cleyns vuyt
te snyden oft vercoopen / eenige vande voirschreven waren die mitter ellen
gemeten worden / mit specifficatie vande straten ende plaetsen daer
zy hueren voirschreven winckel houden.
                    XXIII
De voirschreven collecteur generael sal eenen segel doen steken mitte wa-
penen oft den naem vande steden oft dorpen op deen zyde / ende zyn
eygen merck oft teycken op dander zyde / welcken segel hy den
voirschreven particuliere collecteurs ouer leueren sal / om terstont naeden
voirschreven xiij^en dach van Augusto naestcommende oft de publicatie van
desen / hem mitten voirschreven segel te vinden in alle de voirschreven winckelen /
ende elcken van dien / Ende mitten seluen aldaer in loot te segelen
alle de syden lakenen / wolle ende lyne lakenen / tapisseryen / ende
andere waren die mitter ellen gemeten worden / ende die zy inde
voirschreven winckelen vinden sullen. Ende sullen de voirschreven collecteurs ge-
houden worden particulierlycken op te teeckenen in huere regi-
sters / hoe vele looden oft zegels zy in elck der voirschreven winckelen ge-
affixeert sullen hebben / om teynden van elcker maent die looden
ende segels daer van die waren vercocht sullen zijn / wederom te
te eysschen ende repeteren / ende van nyeuws int loot te segelen alle
de waren die midler tyt ende van nyeuws / inde voirschreven winckels ge-
brocht sullen zyn / zonder daer van te laten eenighe ongesegelt.
                    XXIIII
Ordinerende wel expresselycken allen den ghenen die winckel hou-
den / dat telcker reysen / als die voirschreven collecteurs ommegaen sullen /
zy alle heure voirschreven waren indifferentelycken exhiberen ten eynde
als bouen / ende hen by eede purgeren dat zy egheen vanden voirschreven
waren verzwegen oft versteken en hebben / noch by anderen doen
versteken om onss voirschreven recht te fraulderen / Op de verbeurte
vande voirschreven waren voir deerste reyse / voir de tweede reyse bouen
de voirschreven waren te verbeuren viermael de weerde van dien / Ende
voir de derde reyse op pene arbitrale.
                    XXV
Ordinerende oick dat alle de ghene die winkel houden / gehouden
sullen worden alle maende te restitueren ende weder te keeren die
zegelen ende looden vande vercochte waren.
                    XXVI
Insgelycx alle de ghene houdende winckel vande voirschreven waren /
die mitter ellen vercocht worden / sullen moeten houden goet ende
rechtueerdich register oft boeck van alle tgene dat zy voirtaen coo-
pen oft vercoopen sullen / mit specifficatie vande voirschreven waren / aen
wyen / tot wat daghe / ende pryse zy de selue vercocht sullen hebben / En-
de sullen gehouden wesen alle veerthien daghen ouer te bringhen / in
handen vande voirschreven collecteurs den oprechten x^en penninck van al
tgene des by hen vercocht sal wesen / ende den seluen collecteur exhi-
beren huere voirschreven boecken oft registers / indien zy des versocht
werden / om te sien offer eenige partien vercocht zyn op dach ende
credit / daer van de betalinge vanden x^en penninck vuytgestelt sal

[9]
el gemeten worden: De genoemde particuliere ontvanger van elke stad zal gehouden worden een lijst te maken met de namen van al diegenen die in zijn rechtsgebied een winkel hebben om in detail enige van genoemde waren die per el gemeten worden, uit te snijden of te verkopen. Met een specificatie van straten en plaatsen waar zij hun genoemde winkel hebben.
                    XXIII
De genoemde algemene ontvanger zal een zegel laten aanbrengen met het wapen of de naam van de steden of dorpen aan de ene kant en zijn eigen merk of teken aan de andere kant. En dat zegel zal hij de genoemde particuliere ontvangers leveren zodat men onmiddellijk na de genoemde 13 augustus aanstaande of de publicatie van dezes de zegels zal vinden in alle genoemde winkels en wel in elke winkel. En de winkeliers zullen daar alle zijden stoffen, wollen en linnen stoffen, tapisserieën en alle andere waren die per el gemeten worden en die zij in de genoemde winkels zullen aantreffen van een loden zegel voorzien. Verder zullen de genoemde ontvangers gehouden worden in het bijzonder in hun registers te schrijven hoeveel loodjes of zegels zij in elke genoemde winkel bevestigd hebben.
Om aan het eind van elke maand de loodjes en de zegels waarvan de waren verkocht waren weer op te eisen en terug te vorderen om opnieuw in het lood te verzegelen alle waren die ondertussen opnieuw in de genoemde winkels gebracht zullen zijn zonder dat er ook maar een ongezegeld blijft.
                    XXIIII
Wij bevelen uitdrukkelijk dat allen die een winkel hebben, iedere keer dat de genoemde ontvangers rondgaan, zij hun genoemde waren zonder onderscheid tonen als hiervoor en hen laten zweren dat zij geen van de genoemde waren hebben verzwegen of verborgen, noch bij anderen hebben laten verbergen om ons genoemde recht te ontduiken, met als boete het verlies van de genoemde waren voor de eerste keer. Voor de tweede keer boven het verlies van de genoemde waren 4x de waarde daarvan en voor de derde keer op straffe van arbitrage.
                    XXV
Wij bevelen ook dat ieder die een winkel heeft, er verantwoordelijk voor is om alle maanden de zegels en loodjes van de verkochte waren terug te sturen.
                    XXVI
Tevens zullen allen die een winkel hebben van de genoemde waren die per el verkocht worden, een goed en betrouwbaar register of boek moeten bijhouden van alles wat zij voortaan kopen of verkopen zullen, met een specificatie van de genoemde waren en aan wie, op welke dag en voor welke prijs zij die waren verkocht hebben. En zij zullen er verantwoordelijk voor zijn dat elke 14 dagen de rechtmatige 10^e penning van al hetgeen door hen verkocht is in de handen van de ontvanger komt en dat zij diezelfde ontvanger hun genoemde boeken of registers tonen als daarom gevraagd wordt, om te zien of er enige partijen op krediet verkocht zijn, waarvan de betaling van de 10^e penning uitgesteld zal

[10]
worden / totten verschyndage toe / welcke boecken oft registers de
voirschreven coopluyden by eede sullen moeten verificeren / telcker rey-
sen / als zy des byde voirschreven collecteurs versocht sullen zyn.
                    XXVII
Ende indien eenige houdende winckel / die betalinge vanden voirschreven x^en
penninck weygerden oft dilayeerden te doene / oft hun boecken oft regi-
sters texhiberen / oft de selue by eede te verificeren des versocgt zynde /
zoe voirschreven is / Sullen de voirnoemde collecteurs de selue terstont mogen
doen executeren voir het thienste deel vande weerde vande waren die
zy ter lester visitatie in huere voirschreven winckelen beuonden sullen hebben.
                    XXVIII
Tot welcken eynde / sullen de voirnoemde collecteurs telcker maent / als
zy de voirschreven winckels sullen visiteren / om de nyeuwe waren inde sel-
ue gebracht te zegelen / oick gehouden worden op hun registers te
teeckenen ende annoteren die quantiteyt ende qualiteyt vande wa-
ren by hen telcker reijsen van nyeuws gesegelt / om te besien / ende we-
ten oft int ontfangen vanden x^en penninck vander consumptie ende slete /
telcken veerthien dagen / die sommen eenichssins accorderen mitte quan-
titeyt vande waren / in elck der voirschreven winckelen gesegelt : ende conse-
cutiuelycken om te moghen achterhalen ende becommen de ghene
diemen sal beuinden by heure voirschreven boecken min gestelt ende ouer-
gegeuen te hebben /dan by hen vercocht ende verthiert sal wesen.
                    XXIX
Aengaende de coopmanscapen die mit gewichte
vercocht worden als boter / kaes / specerye / suycker / ende alle andere
sorte van gelycke coopmanscapen / sullen de voirnoemde generale collec-
teurs een lyste maken vande naemen ende woensteden / van alle de
ghene die binnen heuren districte ende bedryue winckel houden /
om in cleyns oft int gewichte te vercoopen eenige vande waren
diemen weecht / te weten van alle zuyckerbackers / apothecarysen /
cruydeniers / vettewariers / ende andere die winckel houden van bo-
ter / kaes / ende andere goeden ende waren voirscreuen.
                    XXX
Ende sullen daer toe stellen / ende committeren eenen anderen collecteur
mit alle die solempniteyten hier voiren gespecificeert / oft indien
de capaciteyt oft begryp / frequentatie / ende populatie van-
der stadt / daer zulcx geschien soude / niet te groot en ware / sullen zy
om den cost te sparen daer toe mogen stellen de selue collecteurs die
last hebben sullen vande waren die mitter ellen gemeten worden /
welcke collecteurs gehouden sullen wesen terstont naeden voirschreven
xiij^en dach van augusto naestcommende / oft de publicatie van desen /
hen te vinden in alle de voirschreven winckelen ende elcken van dien / om te
doen tgene des hiernae vercleert sal worden.
                    XXXI
Ordinerende wel expresselycken allen den ghenen die winckel hou-
den / van eenige vande waren voirschreven oick goeden boeck te houden van
al tgene dat zy voirtaen coopen oft vercoopen sullen / mit specifficatie
vande quantiteyt vande voirschreven waren / aen wyen / tot wat daghe / ende
pryse / zy de selue vercocht sullen hebben / Ende sullen ingelycx gehouden

[10]
worden tot de verschijningsdag. En dus zullen de genoemde kooplieden deze boeken of registers onder ede moeten controleren en bevestigen elke keer dat zij daarom door de genoemde ontvangers verzocht worden.
                    XVII
En indien winkeliers de betaling van de genoemde 10^e penning weigeren of uitstellen, of weigeren hun boeken of registers te tonen of onder ede te bewijzen als daarom gevraagd is en zoals het voorschrift is, dan zullen de genoemde ontvangers de regels onmiddellijk ten uitvoer mogen brengen voor het tiende deel van de waren die zij bij het laatste bezoek in hun genoemde winkels hebben aangetroffen.
                    XXVIII
Daarvoor zullen de genoemde ontvangers elke maand als zij de genoemde winkels bezoeken om de nieuwe waren die zijn binnengekomen van een zegel te voorzien, ook de plicht hebben in hun registers op te schrijven en te noteren wat de hoeveelheid en de kwaliteit was van de waren die elke keer opnieuw verzegeld worden om te zien en te weten of bij de ontvangst van de 10^e penning van de consumptie en de verkoop in detail elke 14 dagen de bedragen enigszins kloppen met de hoeveelheid waren die in alle genoemde winkels gezegeld zijn. En vervolgens om te kunnen achterhalen en te pakken te krijgen al degenen die men erop zal betrappen dat zij in hun genoemde boeken minder opgegeven hebben dan wat door hen verkocht en opgegeten is.
                    XXIX
Betreffende de handelswaar die per gewicht verkocht wordt zoals boter, kaas, specerijen, suiker en alle andere soortgelijke handelswaar, zullen de voornoemde algemene ontvangers een lijst maken met de namen en adressen van al diegenen die in hun district en rechtsgebied winkels hebben om in detail of per gewicht aan te geven het aantal waren dat men verkoopt en dat men weegt, namelijk van alle suikerbakkers, apothekers, kruideniers, handelaren in vetwaren en anderen die winkels hebben voor boter, kaas en andere genoemde goederen en waren.
                    XXX
We zullen daarvoor een andere ontvanger aanstellen en afvaardigen met alle formaliteiten die daarvoor zijn gespecificeerd of indien de capaciteit en het vermogen van de bevolking van de stad waar het plaats zou vinden, niet groot is, zullen zij om kosten te besparen, daarvoor dezelfde ontvangers mogen aanstellen en die de opdracht hebben voor de waren die per el gemeten worden. En die ontvangers zullen verplicht zijn onmiddellijk na aanstaande 13 augustus of de publicatie hiervan zich te begeven in alle genoemde winkels om er te doen wat daarover hierna verklaard zal worden.
                    XXXI
Wij bevelen uitdrukkelijk al diegenen die een winkel houden van al de genoemde waren ook een goede boekhouding bij te houden van al hetgeen zij voortaan kopen of verkopen met een specificatie van de hoeveelheid van de genoemde waren en aan wie op welke dag en voor welke prijs zij die verkocht hebben. En zij zullen eveneens gehouden

[11]
Zyn den voirnoemde collecteurs alle veerthien dagen ouer te bringen
den oprechten x^en penninck van tgene des zy vande vercoopingen vande
waren voirscreuen ontfangen sullen hebben : ende bouen dien sullen hun
voirschreven boecken moeten ouergeuen ende exhiberen / ende de selue by eede
verifficeren / om in alles gedaen te worden zoe hierbouen geseyt is.
                    XXXII
Ende op dat onss geheel recht van dese voirschreven weechbare waren
niet geheelycken gereceleert / verzwegen ende gedefrauldeert en wor-
de / by valssche eeden / die de gene winckel houdende tot hun proffyt
souden mogen doen : Hebben wy geordineert ende ordineren / dat de
voirnoemde collecteurs terstont naeden voirschreven xiij^en dach van au-
gusto naestcommende / oft de publicatie van desen / in alle de selue
winckels ommegaen sullen / ende by specifficatie annoteren / alle de
waren daer inne zynde / mitgaders de sorte ende quantiteyt van
dien : Ende teynden van elcker maendt sullen wederkeeren /
ende alomme annoteren ende opteeckenen als voiren / houdende
van alles goet register / om aende betalingen die alle veerthien da-
gen gedaen sullen worden te besien ende weten oft huere voirschreven
boecken ende rapporten / ende consecutiuelijck de voirschreven betalingen
corresponderen ende accorderen mitte quantiteyt vande voirschreven waren /
die telcker maent ter visitatie vande voirschreven collecteurs aldaer beuon-
den ende opgeteeckent sullen zyn.
                    XXXIII
Ordineerende oick wel ernstlijcken allen den ghenen winckel hou-
dende / dat zoe wanneer ende telcker reysen / als de voirnoemde collecteurs
ommegaen sullen / zy exhiberen ende ouerbringen alle heure voirschreven wa-
ren / zonder de selue te mogen versteken oft verzwygen / ten eynde
als bouen / ende hen daer van purgeren by eede / op de penen hier
voiren vercleert.
                    XXXIIII
Nopende alle sorten van manufacture
oft hantwerck / tzy van gout oft ziluere / als ringen / ketenen / ziluer-
werck / baguen / gesteente / ende andere / mitsgaeders alle sorten van
huysraet / als ketels / speten / buyffetten / coffers / stoelen / zetels / bancken /
ende andere / Oick van alle sorte van wapenen / als pistoletten /
zweerden / messen / hallebaerden / spyssen ende andere / Ende van alle
sorten van schilderyen / gegraueerde oft gesteken tafereelen / oft an-
dere gehauwen oft gesneden zynde / ende alle andere dienende tot
cyeraet ende ornement van huysen / Ende generalycken alle tgene dat
mitten stucke vercocht wordt / tzy manufacture oft hantwerck / oft
nyet / als van alle sorten van voeringe / pelterye / leder / ende huyden van
beesten / berderen / ende plancken van wagenschot / ende andere
diergelijcke / Hebben wy geordineert ende ordineren by desen /
dat de collecteur generael van elcker stadt ende vryheyt maken
sal een lyste vande namen / toenamen / ende woonsteden van
alle ambachtsluyden / ende andere die onder zynen bedryue
winckel houden / om in cleyns te vercoopen eenighe vande
voirschreuen waren die gewoonlyck mitten stucke vercocht wor-
den : Te weten van alle iuweliers / goudtsmeden / houffsme-
den / smeden ende keteleers / vande ghene die pletwerck ende

[11]
zijn de genoemde ontvangers elke 14 dagen de rechtmatige 10^e penning te overhandigen van hetgeen zij van de verkoping van de eerder genoemde waren ontvangen hebben en bovendien zullen zij de eerder genoemde boeken moeten overhandigen en tonen en onder ede bewijzen dat alles gedaan is zoals hierboven beschreven is.
                    XXXII
En opdat onze totale rechten van deze genoemde weegbare waren niet geheel achtergehouden, verzwegen en erover gefraudeerd worden door valse eden die de winkeliers in hun voordeel zouden kunnen doen, hebben wij bevolen en bevelen wij dat de genoemde ontvangers onmiddellijk na de genoemde 13 augustus aanstaande of de publicatie dezes alle betreffende winkels langs gaan om alle waren die er zijn, nauwkeurig te noteren plus de aard en hoeveelheid daarvan. En aan het eind van elke maand dienen deze ontvangers terug te komen en alles te noteren en op te schrijven als voordien en van alles een goed register bij te houden. Dit om de betalingen die alle 14 dagen gedaan zullen worden te bekijken en te weten of hun genoemde boeken en rapporten en vervolgens de genoemde betalingen corresponderen en accorderen met de hoeveelheid van de genoemde waren die elke maand ter onderzoek door de genoemde ontvangers daar bevonden en opgeschreven zullen zijn.
                    XXXIII
Wij bevelen ook in ernst dat al diegenen die een winkel hebben dat zij, als en iedere keer dat de genoemde ontvangers rondgaan, al hun genoemde waren zullen tonen en uitstallen zonder die te verstoppen of te verzwijgen zoals hiervoor en hen onder ede te zuiveren op de straf die hiervoor is verklaard.
                    XXXIIII
Aangaande alle soorten manufacturen of handwerk, hetzij van goud, of zilver zoals ringen, kettingen, zilverwerk, ringen, stenen enzovoort plus allerlei huisraad, zoals ketels, braadspitten, buffetten, koffers, stoelen, zetels, banken onder andere. Ook van allerlei soorten wapens zoals pistolen, zwaarden, messen, hellebaarden, lansen en zo en van alle soorten van schilderijen, gegraveerde of geëtste taferelen of andere gehouwen of gesneden voorwerpen en alles wat verder dient als sieraad en ornament van huizen en in het algemeen al hetgeen per stuk verkocht wordt hetzij textielgoederen of het handwerk of niet zoals van alle soorten van voering, bontwerk, leer, en huid van dieren, boorden en planken van wagenschot en dergelijke hebben wij het navolgende bevolen. En wel hebben wij hierover bevolen en bevelen wij bij deze dat de algemene ontvanger van elke stad en vrijheid een lijst zal maken met de namen, bijnamen en woonplaatsen van alle ambachtslieden en anderen die in zijn rechtsgebied een winkel hebben om in detail enige van de genoemde waren te verkopen die gewoonlijk per stuk verkocht worden. Te weten van alle juweliers, goudsmeden, smeden, hoefsmeden en ketellappers, van degenen die plaatwerk en

[12]
timmerhout vercoopen / van alle schoenmakers / cleermakers / cous-
makers / cremers van gebreyde oft geweuen wolle / van alle wapen-
makers ende vercoopers van wapenen / van alle schilders / steenhau-
wers / beeldesnyders / peltiers / huydevetters / leertouwers / verwers /
ende van alle andere ambachten.
                    XXXV
Welcke voirschreven ambachtsluyden gehouden worden eedt te doene in
handen vande generale collecteurs / dat zy alle veerthien daghen
goet ende rechtueerdich rapport doen sullen / aende particuliere
collecteurs daertoe gecommitteert / van alle tgene des zy gedueren-
de de selue verthien daghen vercocht ende verthiert sullen hebben/
Om daer van den voirschreven x^en penninck te betalen / nae aduenant van
tgene dat de voirschreven vercoopinge bedragen sal. Tot welcken effecte /
sal hen byde voornoemden particuliere collecteurs alle veerthien
daghen zekeren dach gestelt ende geprefigeert worden / ten welcken
dage alle de ghene van de voirschreven ambachten gehouden sullen wesen
hen byde voirschreven collecteurs te vinden / Ende alsoe den meesten-
deel van dien niet schryuen en kan / sullen aldaer moeten verclee-
ren / hoe veel dat zy geduerende de voirschreven veerthien dagen / van heure
hantwercken vercocht ende verthiert sullen hebben.
                    XXXVI
Ende aengaende die coopluyden oft cremers / winckel houdende
van eenige oft meer sorten van manufacturen oft hantwercken / die
nochtans selfz niet en wercken / noch eenich hantwerck en doen /
maer stellen alleenlyck ter vente ende coope die stucken ende wa-
ren by anderen gemaect ende gewrocht / tzy dat de selue elders
buyten onse voirschreven landen van herwertsouere gewrocht ende daer
inne gebrocht zyn / oft by anderen bynnen de voirschreven landen ge-
wrocht ende gemaect / Gemerct dat de vorschreven winckels dienen
om zulcke manifacture oft hantwerck / ter slete / gebruyck ende v-
saige te vercoopen / Sal de voirnoemde collecteur gehouden wor-
den terstont naeden voirschreven xiij^en dach van Augusto naestcommende /
oft de publicatie van desen / hem te vinden op de voirschreven winckels / om
aldaer te annoteren ende opteeckenen die quantiteyt ende sorte van-
de voirschreven manufacture oft hantwerck / ende de voirschreven visitatien ende
annotatien van maende te maende te vernyeuwen. Ende de ghene
die de voirschreven winckelen houden / sullen hen moeten vuegen en regule-
ren nae tgene dat hier voiren geseyt is van dien vanden ambachten /
op dat de collecteurs by huere voirschreven annotatien / ten besten dat
doenlyck werdt / mogen contrerolleren die declaratien ende verclee-
ringen die de voirschreven coopluyden oft cremers / winckel houdende / alle
veerthien daghen hen sullen moeten ouerbringen / vuyt zaken vande
manufacturen ende hantwercken by hen midlertijt vercocht / ende daer
van den oprechten x^e penn. betaelen in handen vanden voirnoemde collecteur.
                    XXXVII
Ende beroerende de ghene die ter merct oft elders staen / om
cleyne cremerye te vercoopen / daervan men de winckels niet en
soude kunnen visiteren / ende die partien vande waren opteeckenen /
dan mit groote moeyte / tyt verlies / ende weynich proffyts / Willen
wy / dat wesende de selue eens gemaent by eenige vande voirschreven

[12]
timmerhout verkopen, van alle schoenmakers, kleermakers, kramers van gebreide of van geweven wol, van alle wapenmakers en verkopers van wapens, van alle schilders, steenhouwers, beeldsnijders, pelswerkers, huidvetters, leerlooiers, ververs en van alle andere ambachten
                    XXXV
Deze genoemde ambachtslieden zullen verplicht zijn tegenover de algemene ontvangers onder ede te verklaren dat zij elke 14 dagen goed en eerlijk verslag zullen doen aan de daarvoor aangewezen bijzondere ontvangers van al hetgeen zij diezelfde 14 dagen verkocht zullen hebben. Om daarvan de genoemde 10^e penning te betalen in overeenstemming met hetgeen de genoemde verkoop zal opbrengen. Daarvoor zal voor hen door de genoemde bijzondere ontvangers om de 14 dagen een zekere dag vastgesteld en gewenst worden, waarop al degenen van de genoemde ambachten eraan gehouden zullen worden om zich bij de genoemde ontvangers te melden en omdat het grootste deel van hen niet schrijven kan, zullen zij dan moeten verklaren hoeveel zij gedurende 14 dagen van hun producten verkocht zullen hebben.
                    XXXVI
En betreffende de kooplieden of kramers die winkels hebben van enige of meer soorten textielgoederen of het handwerk die meestal zelf niet werken en ook geen handwerk doen maar alleen de stukken en waren die door anderen gemaakt en gewrocht zijn, te koop bieden, hetzij dat die elders buiten onze genoemde landen van herwaarts over gemaakt en daar ingevoerd zijn of daar door anderen in de genoemde landen gemaakt of gewrocht zijn en in aanmerking genomen dat die genoemde winkels dienen om zulke textielgoederen of handwerken per stuk voor gebruik te verkopen, zal de genoemde ontvanger eraan gehouden worden onmiddellijk na de genoemde 13 augustus aanstaande of de publicatie hiervan aanwezig te zijn in de genoemde winkels om daar te noteren en op te tekenen de hoeveelheid en soort van de genoemde textielgoederen of het handwerk en de genoemde bezoeken en notities maand na maand te vernieuwen. En degenen die de genoemde winkels bezitten, zullen zich moeten voegen en moeten regelen naar hetgeen hiervoor gezegd is over de ambachten, zodat de ontvangers zo goed als mogelijk is, de declaraties en verklaringen kunnen controleren die de genoemde kooplieden of kramers die een winkel hebben elke 14 dagen aan hen zullen moeten overbrengen uit zaken van de textielgoederen en het handwerk dat ondertussen door hen is verkocht. Daarvan moeten ze de eerlijke 10^e penning betalen in de handen van de genoemde ontvanger.
                    XXXVII
En betreffende degenen die op de markt of elders staan om per stuk handel te drijven, van wie men de winkels niet kan bezoeken en van wie men de partijen van de waren niet zonder zeer veel moeite tijd en verlies kan opschrijven met weinig profijt, willen wij dat, als zij eens gemaand zijn door iemand van de genoemde

[3 lees 13]
collecteurs / zy hun cremeryen niet meer en sullen moghen ter ven-
ten oft te coope stellen / oft hun winckelen open houden / zonder daer
toe oirloff vercregen te hebben vanden voornoemden collecteur / den
welcken wy speciaele macht ende auctoriteyt geuen / om mitte voirschreven
cremers te moghen ouercomen ende veraccorderen / inde tegen-
woirdicheyt ende by interuentie vanden collecteur generael / ende
hen deshaluen oirloff ende consent te geuen : mitz betalende alle
maenden tonsen proffyte / zekere tamelycke somme / naede impor-
tancie van huere neeringe ende coopmanscap.
                    XXXVIII
Belangende die turfuen / houille oft steencolen / hout-
colen / ende alle sorte van houte / tzy om te verbernen oft vertimme-
ren / mitgaders oick die brycken / coreelen / schaillen / leyen / ende
alle andere sorte van steenen / die der betalingen van tvoirschreven recht
vanden x^en penninck subiect sullen syn / twelck wesen sal als de selue
niet en zyn van buyten ingebrocht / oft opden eygen gront vanden
vercooper niet gewassen oft gegroeyt / alle de ghene die de selue sul-
len inbrengen / sullen tot huere aencompste gehouden worden / den
voirnoemden collecteur aen te bringen ende denunceren die quan-
titeyt ende sorte vande voirschreven waren / die zy inbringen / alleer zy iet
sullen mogen ontladen / om voirts den voirschreven thienden penninck
daer van te betalen naede vercoopinge dier naegeuolght sal wesen /
op de verbuerte vande voirschreven waren voir deerste reyse / voir de
tweede reyse bouen de voirschreven waren / tquadruple oft viermael
de weerde van dien / Ende voir de derde reyse / op pene ar-
bitrale.
                    XXXIX
Verbiedende wel expresselyck allen hantwerckers / arbeyders en-
de andere / Eenige scepen oft wagenen geladen mit houdt / houille /
colen / oft steenen / te helpen lossen oft ontladen / aleer hen gebleken
zy vande quijtancie vanden x^en penninck / oft attestatie vanden pro-
prietarys oft eygenaer die de selue sal hebben doen bringen / als
commende van tgewas van zynen eygen gront. Op de pene van
telcker reysen te verbueren die boete ende amende van twintich
ponden artois.
                    XL
Ende indien dat yemant geaffirmeert ende geattesteert hebben-
de / eenich hout oft turfuen gecommen ende gebrocht te zyne van tge-
was van synen eygen gront / hiernaemaels beuonden worde tselue
valschlycken geattesteert te hebben / om ons te fraulderen van on-
sen voirschreven rechte / Sal de selue in zulcken Ʌgenerale tvoirschreven hout oft^[1]
turfuen verbueren voir deerste reyse / voir die tweede reyse bouen
tvoirschreven houdt ende turfuen tquadruple oft viermael de weerde van
dien / Ende voir de derde reyse / op pene arbitrale.
                    XLI
Ordinerende voirts wel expresselycken ende generalycken / dat
nyemant en sal moghen winckel houden / oft van nyeuws beginnen
te houden / van wat sorte van waren / manifacture oft hantwerck /
dattet zy om de selue in cleyns te vercoopen / voir ende aleer hy hem

^[1] [Ʌ geual] in de marge

[3 lees 13]
ontvangers, hun koopwaren niet meer in de verkoop mogen aanbieden of hun winkel niet meer mogen openhouden zonder daarvoor een vergunning gekregen te hebben van de genoemde ontvanger. Deze geven wij de speciale macht en autoriteit om met genoemde kramers overeen te komen en af te spreken ten overstaan van en met de interventie van de algemene ontvanger en hun daarom vergunning en toestemming te geven als zij elke maand in ons voordeel een zekere tamelijk hoge som betalen ten opzichte van het belang van hun nering en handelswaar.
                    XXXVIII
Betreffende de turf, olie of steenkolen, houtskool en alle soorten van hout hetzij om te verbranden of te timmeren evenals ook de bakstenen, dakpannen, schalen, leien en alle andere soorten stenen die aan de betalingen van het genoemde recht van de 10^e penning onderworpen zullen zijn, hetgeen van toepassing zal zijn als die niet van buiten zijn ingebracht of niet op de eigen grond van de verkoper zijn gegroeid. Al degenen die deze inbrengen, zullen bij hun aankomst gehouden worden de genoemde ontvanger op de hoogte te brengen en aan hem bekend te maken de hoeveelheid en soort van de genoemde waren die zij inbrengen, voordat zij iets zullen mogen uitladen om daarna de genoemde 10^e penning daarover te betalen na de verkoping die daarop volgt. Op het verbeuren van de genoemde waren bij de eerste keer, voor de tweede keer bovenop de genoemde waren het viervoudige of 4x de waarde ervan en voor de derde keer op straffe van arbitrage.
                    XXXIX
Wij verbieden uitdrukkelijk aan alle handwerkers, arbeiders en anderen om schepen of wagens geladen met hout, olie, kolen of stenen te helpen lossen of uit te laden voordat aan hen gebleken is van de kwijting van de 10^e penning of een verklaring van de eigenaar die het zal doen voorkomen dat het komt van het gewas van zijn eigen grond. Op straffe van elke keer de boete te betalen, en als straf 20 Artois pond.
                    XL
En indien iemand heeft bevestigd en verklaard dat een partij hout of turf afkomstig is van het gewas op zijn eigen grond en naderhand blijkt dat dat vals verklaard is om ons genoemde recht te ontduiken, zal men in dat geval het genoemde hout of de genoemde turf verbeuren voor de eerste keer, bij de tweede keer bovenop het genoemde hout en de turf het viervoudige of 4x de waarde hiervan en bij de 3^e keer op straffe van arbitrage.
                    XLI
Wij bevelen wel uitdrukkelijk en in het algemeen dat niemand een winkel zal mogen bezitten of opnieuw beginnen te bezitten van welke soort waren, textielgoederen of handwerk dan ook om per stuk te verkopen voor en aleer hij zich

[14]
doen inschryuen oft registreren sal hebben byden voirnoemde collecteur
generael van elcker stadt / de welcke ghehouden wort van alles
goet register te houden / om de selue alle maenden te doen visiteren /
by zijnen collecteur oft substituyt competent / zoe hiervoiren ver-
cleert is / ende die inuentarysen van heure voirschreven waren te doen ne-
men : Ende sal de voirnoemde collecteur ghehouden wesen int opschryuen
ende registreren vande voirschreven nieuwe cremers / oft de ghene die win-
kel houden / den seluen den eedt af te nemen / dat sy ons in onsen voirschreven
rechte vanden x^en penninck nyet defraulderen oft bedrieghen en sullen /
maer dat sy goet ende rechtueerdich rapport doen sullen van heure
voirschreven waren / zoe hierbouen vercleert is.
                    XLII
Ende aengaende die vercoopingen vande peerden /
sal de collecteur generael van elcker stadt daer van den last moeten
geuen aen eenen van syne gesubstitueerde collecteurs / die daer toe
alrebest sal moghen vaceren ende verstaen / nyet tegenstaende zynen
anderen principalen last die hy hebben sal / Aenden welcken soe ghe-
ringe yemant eenich peert oft merrye vercocht oft vermanghelt sal
hebben / sal de selue ghehouden wesen ouer te bringen den x^en pen-
ninck vanden oprechten prijs vande voirschreven vercoopinghe.
                    XLIII
Aennopende die oproepen oft openbare vercoopinghen oft ven-
duen / tzy in sterffhuysen van persoenen gefailleert van credit / oft
die hen vuyten landen vertrecken / lombaerden ende andere / Alsoe
wy by onse voirschreven brieffuen van placcate ghemaect opt tstuc vander
opheue ende ontfanc vanden x^en ende xx^en penninck vercleert hebben / dat alle
manufacture ende hantwerck eens verbesicht ende geemploieert
zijnde ter slete ende vsaige / de betalinge vanden voirschreven x^en penninck
subiect soude wesen / telcker reysen als tselue vercocht soude worden /
Willen ende ordineren wy daeromme wel expresselycken by desen /
dat zoe wanneer eenighe oproepen oft openbare ende publijcke
vercoopingen oft venduen ghedaen sullen worden / die officiers oft
andere wesende ghecommitteert om de voirschreven vercoopinghen te
doene / innehouden sullen den voirschreven x^en penninck tonsen proffyte /
Om bynnen acht daghen nae den verschijndach vande termijnen
van betalinge / den seluen x^en penninck te leueren in handen vanden
collecteur generael / den welcken de voirschreven officiers ghehouden sullen
wesen te gheuen attestatie onderteeckent bijden clerck ordinarys
vande voirschreven oproepen ende openbaere venduen / ende vercoopin-
ghen / hoe veel onss voirschreven recht vanden x^en penninck bedragen sal
hebben. Welcke attestatie de voirschreven collecteur generael ghehouden
wordt te exhiberen / int ouergheuen van zyne rekeninghe tot ve-
rifficatie van dien.
                    XLIIII
Ende om goeden regel ende orden te stellen
op tstuc vande vrempde goeden ende waren / commende van buyten
in onse voirschreven landen van herwertsouere : ende om beter kennisse te
hebben by wyen sulcke vreempde goeden ende waren / die dagelijcx van
buyten inde selue landen gebrocht worden / gesleten ende geconsumeert

[14]
laat inschrijven of registreren bij de genoemde algemene ontvanger van elke stad die alles goed moet registreren. De eigenaar laat de winkel elke maand bezoeken door zijn ontvanger of bevoegde vervanger, zoals hiervoor verklaard is en hij laat de ontvanger de inventarisatie van hun genoemde waren maken. En de genoemde ontvanger zal verantwoordelijk zijn om de genoemde kramers ofwel degenen die een winkel bezitten, te noteren en te registreren ofwel degenen die een winkel hebben de eed af te nemen dat zij ons in ons recht van de 10^e penning niet zullen frauderen of bedriegen, maar dat zij goed en rechtvaardig verslag zullen doen van hun genoemde waren zoals hierboven verklaard is.
                    XLII
En betreffende de verkoop van de paarden zal de algemene ontvanger van elke stad daarvan opdracht moeten geven aan een van zijn vervangende ontvangers die zich daar het allerbest mee bezig zal kunnen houden en die het zal begrijpen ondanks zijn andere belangrijke opdracht die hij al heeft aan welke geringe persoon hij een paard of merrie verkocht of geruild heeft. Hij zal verantwoordelijk zijn voor het betalen van de 10^e penning van de eerlijke prijs van de genoemde verkoop.
                    XLIII
Aangaande de oproepen of openbare verkopen of veilingen hetzij in sterfhuizen van personen die geen krediet hebben of die uit het land vertrekken, lommerds en zo. Ook hebben wij in onze genoemde brieven van de plakkaten, gemaakt over het onderwerp van de opbrengst en de ontvangst van de 10^e en 20^e penning, verklaard dat alle handwerk en textielgoederen eens vanwege de slijtage en het gebruik dat de betaling van de genoemde 10^e penning, daaraan onderworpen zouden zijn telkens als ze verkocht zouden worden. Daarom willen en bevelen wij uitdrukkelijk hierbij dat zodra enige oproepen of openbare verkopen gedaan zullen worden, de officieren of anderen die worden aangesteld om de genoemde verkopen te zullen doen, de genoemde 10^e penning voor ons profijt zullen inhouden. Om binnen 8 dagen na het verschijnen van de betalingstermijnen de betreffende 10^e penning af te leveren in de handen van de algemene ontvanger, waarbij de genoemde ambtenaren er verantwoordelijk voor zijn om een verklaring, ondertekend door de gewone klerk, te geven over de genoemde oproepen en openbare verkopen of veilingen, of over hoeveel ons genoemde recht van de 10^e penning zal hebben bedragen. Die verklaring is de genoemde ontvanger gehouden te overleggen bij het overhandigen van zijn rekening om die te verifiëren.
                    XLIIII
En om een goede regel en orde vast te stellen met betrekking tot de vreemde goederen en waren die van buiten komen in onze genoemde landen van herwaarts over en om een betere kennis te hebben bij wie zulke vreemde goederen en waren die dagelijks van buiten in deze landen gebracht worden, verkocht en geconsumeerd worden om des te beter de fraude en het bedrog te kunnen achterhalen en aanpakken die daarin zouden kunnen plaatsvinden tot nadeel van ons voornoemde recht van de tiende penning,

[15]
sullen zyn / zunderlinge om des te beter te mogen achterhalen ende
becommen die fraulden ende bedroch die daer inne gedaen souden
moghen worden in preiudicie van onsen voirschreven rechte vanden x^en
penninck / ende zulcx verhueden ende voircomen zoe veel alst moge-
lyck is / Ordineren ende beuelen wy allen onsen tollenaers / zoe wel
ter zee als te lande / dat aleermen eenige schepen oft wagenen mitte
voirschreven goeden oft waren geladen / sal mogen laten lossen oft ontla-
den / zy in heure boecken oft registers opteeckenen sullen alle
die voirschreven waren / mit specificatie vander sorte ende quantiteyt
van dien / zoe verre tselue doenlyck werdt / mitgaders die namen
vande conducteurs / ende vanden ghenen dien de selue toegeson-
den worden. Ende zoe wanneer onse voirschreven tolleneers eenige suspi-
tie souden hebben / van bedroch oft valsch aenbringen / sullen zy ge-
houden wesen vuyt hun contoir selfz te gaen / oft ten minsten ee-
nen van heure dieneers te zeynden / om de voirschreven scepen oft wagenen
te visiteren ende ondersoucken / Ende indien zy aldaer vonden eenige
coffers / packen oft tonnen gesloten oft gewonden in zulcker vuegen
datmen van buyten nyet Ʌ^[1] en soude kunnen zien oft mercken / wat
waren oft coopmanscapen de selue souden mogen zyn / sal indien
geualle die conducteur des versocht zynde / by onse voirschreven tolleneers /
gehouden worden te vercleeren / tgene des hy daervan weten sal / en-
de zyn vercleeringe verifficeren by policen vande cargasoens oft
bekentenisse die hy daer van hebben sal / oft anderssins by eede /
                    XLV
Ende volgende dien sullen de voirschreven tolleneers gehouden wesen /
ostensie te doene van heure voirschreven boecken ende registers / in handen
vanden collecteur generael van elcker stadt / de welcke daervan ex-
tracten sal moeten doen nemen by zyne gesubstitueerde ende par-
ticuliere collecteurs / te weten / elck van zulcke waren ende coopman-
scapen daervan hy den last sal hebben.
                    XLVI
Welcke particuliere collecteurs hen informeren sullen / vande
ghene dien de voirschreven waren ende coopmanscapen toegeschickt ende
ghesonden sullen worden / oft zij de selue nyet vercocht en hebben aen
eenige die winckels houden / oft ter slete vercoopen / Oft indien
de voirschreven collecteurs verstaen hadden / dat de voirschreven waren vercocht
souden zyn aen eenige coopluyden / grossiers wesende / sullen succes-
siuelycken oick vernemen vande selue grossiers / waer de voirschreven
waren gevaren sullen syn / tot dat de voirschreven collecteurs verstaen
sullen / dat de selue waren vercocht sullen zyn aen eenighe die
winckel houden ende ter slete vercoopen : oft dat de selue wederom
vuyt onse voirschreven landen van herwertsouere gevuert oft getranspor-
teert zyn / alles ten eynde dat de voirschreven collecteurs goede toesicht
nemen / oft de ghene die winckel houden / ende ter slete vercoopen /
nyet beuonden en sullen worden / de voirschreven waren geobmitteert oft
verzwegen te hebben / zoe inde declaratie die zy alle maenden
sullen moeten doen / als in heure boecken / die zy den voirschreven collec-
teurs exhiberen sullen / om in zulcken geualle tvoirschreven recht van-
den x^en penninck mitte penen tot zulcke ende gelycke fraulden en-
de bedroch gestelt / te eysschen ende exigeren.

^[1] [Ʌ wel] in de marge

[15]
en om dat te verhinderen en te voorkomen zo goed als mogelijk is. Wij gelasten en bevelen al onze belastinginners zowel op het land als op zee dat, voordat men schepen of wagens die met de genoemde goederen of waren geladen zijn, zal mogen laten lossen of uitladen, zij in hun boeken of registers de genoemde waren zullen opschrijven, gespecificeerd naar soorten en hoeveelheid daarvan, voor zover als het te doen is en bovendien de namen van de begeleiders en van degenen naar wie zij toe gezonden werden. En zo, als onze genoemde belastinginners verdenking zouden hebben van bedrog of valse aangifte dan zal het hun plicht zijn uit hun kantoor zelf te gaan of ten minste een van hun dienaren te sturen om de genoemde schepen of wagens te bezoeken en te onderzoeken. En als zij daar een aantal koffers, pakken of tonnen vinden die gesloten zijn of ingepakt in dier voege dat men er niet aan kan zien of merken wat voor waren of handelswaar daarin zouden kunnen zitten, dan zal in die gevallen de begeleider die daarom is verzocht tegenover onze genoemde belastinginners gehouden worden te verklaren wat hij daarvan weet en zal hij zijn verklaring onder ede moeten verifiëren met polissen van de lading of de kennis die hij ervan heeft of anderszins.
                    XLV
Daarop volgt dat de genoemde belastinginners verantwoordelijk zullen zijn voor het duidelijk bekendmaken van hun genoemde boeken en registers die in handen van de algemene ontvanger van elke stad zijn en deze moet een uittreksel laten maken door zijn vervangende en bijzondere ontvangers, met name van alle waren en handelswaar waarvan zij de opdracht zullen hebben.
                    XLVI
De bijzondere ontvangers zullen zich laten informeren over wie van degenen die de genoemde waren en handelswaar toegestuurd hebben en naar wie ze toe gezonden zullen worden of zij die niet verkocht hebben aan een of andere winkelier of dat zij ze per stuk verkopen. Of, als de genoemde ontvangers hadden begrepen dat de genoemde waren verkocht zouden zijn aan enige kooplieden die grossier zijn, zullen zij daarna ook vernemen van diezelfde grossiers waar de genoemde waren zijn gebleven totdat de genoemde ontvangers begrijpen zullen dat de betreffende waren verkocht zullen zijn aan degenen die een winkel bezitten en die uiteindelijk verkopen of dat zij weer uit onze landen van herwaarts over afgevoerd of getransporteerd zijn. Alles zo dat de genoemde ontvangers goed toezicht houden op degenen die de winkel bezitten, zowel in de verklaring die zij elke maand zullen moeten doen als in hun boeken die zij aan de genoemde ontvangers zullen laten zien, om in zulke gevallen voor het genoemde recht van de 10^e penning straf voor zulke en dergelijke fraude en bedrog te eisen en te vorderen.

[16]
                    XLVII
Ende aengaende die coopmanscapen /
ende alle sorten van waren opden gront van onse voirschreven landen van
herwertsouere gegroyet ende gewassen / diemen vuyt de selue landen
soude willen doen vueren : Verbieden wy wel expresselijcken / dat
niemant / van wat qualiteyt oft conditie hy zy / en sal mogen vueren
oft transporteren / doen vueren oft transporteren vuyt onse voirschreven
landen van herwertsouere / tzy ter zee oft te lande / eenighe waren
oft coopmanscapen die opden gront van onse voirschreven landen van
herwertsouere gegroeyt oft gewassen sullen zijn / als coiren / terwe /
ende alle andere sorte van graen / ront ende plat saet / wedde / meet /
vlas / harinck / oft anderen visch / oft gesouten vleesch / kaes / boter /
oick alle sorte van manifacture oft hantwerck in onse landen van
herwertsouere gemaect ende gewrocht / zonder eerst ende aluoiren
den voirschreven collecteur particulier / daer toe gecommitteert / daer van
betaelt te hebben onss voirschreven recht vanden x^en penninck / ende daer
mede genomen zyn recepisse ende bewys vander betalinge. Welck
enseiguement ende bewijs gecacheteert sal moeten worden / mit ee-
nich merck / bij den voirschreven collecteur particulier daertoe te ordineren /
om des te beter bekent te zyn / bijde tollenaers van alle tollen / daer-
men tvoirschreven bewys oft enseignement sal moeten thoonen ende exhi-
beren / aleer men eenige waren oft coopmanscepen sal mogen laten
lyden oft passeren / Op verbeurte vande selue waren / ende coopman-
scepen voir deerste reyse / voir de tweede reyse bouen die voirschreven wa-
ren / tquadruple oft viermael de weerde van dien / ende voir de derde
reyse / op pene arbitrale.
                    XLVIII
Ende zoe verre aengaet den xx^en penninck
vande onruerende goeden / hebben wy geordineert ende ordineren
by desen / dat zoe wanneer eenige gronden van erfuen oft landt / in
onse voirschreven landen van herwertsouere gelegen vercocht sullen wor-
den / als huysen / landen / beemden / meersschen / moeren / moelens /
bosschen / viuers / wouwers / wateren / oft eenige andere onroerlycke
goeden / van wat qualiteyt de selue zyn / zoewel leenen / heerlycke
rechten / arrentementen / erffwytgeuingen ende emphitheosen / als
andere / egheen vuytgesteken / de vercooper van dien gehouden wort
daeraff te betalen tonsen proffyte den xx^en penninck vanden oprech-
ten prys vander vercoopinge / mitz alleenlycken affcortende die ree-
le lasten / daermede de selue goeden voir de voirschreven vercoopingen be-
last waren / Ende dat voir de onterffenisse.
                    XLIX
Ende zoe wanneer datter eenighe mangelingen oft permutatien
geschien sullen van deen erfue oft rente tegens andere / salmen
van beyde der partien erfuen ende renten estimatie ende prise ma-
ken / Ende tvoirschreven recht vanden xx^en penninck daervan betalen tonsen
proffyte tot laste voirschreven mangelaers gelyckelycken / Tor welcken der
eynde ordineren wy / dat die officier / magistraet otf weth / Stadt-
houdere oft bailliu vande leenen / secretarys / gesworen clerck / notarys /
oft diergelycke) voirde welcke eenige vande voirschreven vercoopingen / trans-

[16]
                    XLVII
En wat betreft de handelswaar en alle soorten waren die op de grond van onze genoemde landen van herwaarts over zijn gegroeid en volgroeid zijn die men uit deze landen zou willen uitvoeren: wij verbieden met nadruk dat iemand van welke functie of status ook, zal mogen vervoeren of transporteren, of laten vervoeren of transporteren uit onze genoemde landen van herwaarts over hetzij over zee of over land, enige waren of handelswaar die op de grond van onze genoemde landen van herwaarts over gegroeid of volgroeid zullen zijn zoals koren, tarwe, en alle andere soorten graan, rond en plat zaad, twijgen, hooi, vlas, haring of andere vis of gezouten vlees, kaas, boter, ook alle soorten van textielgoederen of handwerk in de landen gemaakt en bewerkt, zonder eerst en tevoren onze genoemde bijzondere ontvanger, die daarvoor is aangesteld, daarvan ons genoemde recht van de 10^e penning te hebben betaald. Daarvan moet hij zijn reçu en bewijs van betaling hebben meegenomen. Die berichtgeving en het bewijs zullen gewaarmerkt moeten worden met een of ander merk door de genoemde bijzondere ontvanger om daarmee vast te stellen en beter bekend te zijn bij de tollenaars van alle tollen waar men het genoemde bewijs of de berichtgeving zal moeten tonen en laten zien, voordat men enige waren of handelswaar zal mogen laten leiden of passeren. Op het verbeuren van die waren of koopmanschappen voor de eerste keer, voor de tweede keer bovenop de genoemde waren 4 keer of 4 maal de waarde ervan en voor de derde keer op straffe van arbitrage.
                    XLVIII
En wat betreft de 20^e penning van het onroerend goed hebben wij bevolen en bevelen wij bij deze dat als gronden van erven of land gelegen in onze genoemde landen van herwaarts over verkocht zullen worden, zoals huizen, landerijen, beemden, graslanden, moerassen, molens, bossen, vijvers, waterbekkens, wateren of enig ander onroerend goed van welke status die zijn, zowel lenen, heerlijkheidsrechten, hypotheken, nalatenschappen en erfpachten als andere, zonder uitzondering de verkoper daarvoor verantwoordelijk is ten gunste van ons voor de betaling van de 20^e penning van de waarachtige prijs van de verkoping, waarvan alleen de reële lasten zijn afgetrokken, waarmee dit goed voor de verkoping belast was. En dat voor verlies van erfrecht.
                    XLIX
En als er enige ruilingen of verwisselingen gebeuren van het ene erf of rente tegen andere dan zal men van beide partijen erven en renten op waarde schatten en een prijs maken. En het genoemde recht van de 20^e penning daarvan betalen voor ons profijt evenredig ten laste van de genoemde ruilers. Met dit doel bevelen wij dat de officier, magistraat of wethouder, stadhouder of baljuw van de lenen, secretaris, gezworen klerk, notaris of zo iemand (voor wie enig van de genoemde verkopingen,

[17]
porten oft opdrachten gedaen sullen worden) gehouden sullen zyn
eerst ende aluoiren den officier vander plaetsen behoirlijcken ende
scriftelycken te insinueren ende aenbringhen alle die vercoopingen /
transporten ende opdrachten vande goeden voirschreuen.
                    L
Sal insgelijcx den xx^en penninck betaelt moeten worden van alle
renten / tzy grontcheysen / erfflijcke oft lyfrenten / die voirtaen ver-
cocht oft beset sullen worden / op huysen / landen / erffuen / oft ander
beset / oft ypotheke ten laste vanden vercoopere / Oick voir de voirschreven
onterffenisse.
                    LI
Ende en sal gheene erffenisse van weerden sijn / voir dat blijcke
dat den voirschreven xx^en penninck betaelt zy / in handen vanden officier
vander plaetsen / die van drye maenden te drye maenden / gehouden
wordt ouer te geuen declaratie vande partien / mitte voirschreven pennin-
ghen in handen vanden collecteur generael.
                    LII
Welck recht vanden xx^en penninck betaelt sal worden / telcker
reysen alsmen eenighe erffuen oft renten ouerdraghen oft transpor-
teren sal / by vercoopinghe van eenen persoen ten anderen / al waert
oick zoe dat een selffde erffue oft rente / twee / drye / oft meermalen
ghetransporteert ende ouergedraghen worde.
                    LIII
Willende ende ordinerende voirts dat alle particuliere collecteurs
vande steden ende vryheden / ghehouden sullen wesen alle veerthien
daghen / te leueren in handen vanden collecteur generael vande
voirschreven steden ende vrijheden / alle de penninghen die zij ontfanghen
sullen hebben / zonder ander voirder vertreck / Ghelijck oick gehou-
den worden te doene alle die collecteurs vande dorpen ende prochien /
leuerende hun penninghen den collecteur generael vander stadt oft
vrijheyt / daeronder zy resorteren.
                    LIIII
Ende aengaende die waren (indien daer eenighe zijn) sal de voirschreven
collecteur generael gehouden wesen / by aduyse van synen assistent /
de selue te doen vercoopen mit gereeden gelde / tonsen meesten prof-
fijte / ende sal ontfanck maken vanden oprechten prijs / die hy daer van
gehadt sal hebben / gelijck vande andere gereede penningen / die hy
vande voirschreven particuliere collecteurs ontfangen sal hebben.
                    LV
Die voirschreven generale collecteurs sullen ghehouden wesen alle maen-
den te leueren alle die penninghen by hen ontfangen / in handen
vande generaele ontfanghers van onse beden / oft van heure commi-
sen respectiuelijcken van elck quartier van heuren districte ende be-
drijue / ende dat op heure brieffuen van Recepisse / die hen int vuyt-
geuen van heure rekeninghen dienen sullen voir behoirlijc acquyt.
                    LVI
Ende want tusschen die collecteurs ende de ghene die eenighe-

[17]
transporten of opdrachten gedaan zullen worden) verplicht zullen zijn eerst en van tevoren de officier ter plaatse behoorlijk en schriftelijk aan te zeggen en aan te brengen alle verkopingen, transporten en opdrachten van de genoemde goederen.
                    L
Op dezelfde wijze zal de 20^e penning betaald moeten worden van alle rechten, zowel grondrechten als te erven rechten en lijfrenten die voortaan verkocht of gevestigd zullen worden op huizen, landen, erven of andere hypotheek ten laste van de verkoper ook voor de voornoemde onterving.
                    LI
En er zal geen erfenis van waarde zijn voordat er gebleken is dat de genoemde 20^e penning betaald is in handen van de officier ter plaatse die elke 3 maanden de plicht heeft een verklaring over te dragen van de partijen, inclusief de genoemde penningen in de handen van de algemene ontvanger.
                    LII
En het recht van de 20^e penning zal betaald worden iedere keer dat men een of ander erft of rente overdraagt of transporteert door een verkoping van de ene persoon aan de andere zelfs als eenzelfde erfenis of rente 2 of 3 of meer keren getransporteerd en overgedragen wordt.
                    LIII
Wij willen en bevelen verder dat alle bijzondere ontvangers van de steden en vrijheden de plicht hebben elke 14 dagen alle penningen af te leveren in de handen van de algemene ontvanger van de genoemde steden en vrijheden die zij ontvangen zullen hebben zonder verdere aftrek. Evenzo moeten alle ontvangers van de dorpen en parochies dat doen en hun penningen inleveren bij de algemene ontvanger van de stad of de vrijheid waartoe zij behoren.
                    LIIII
En betreffende de waren (als die er zijn) zal de genoemde algemene ontvanger de plicht hebben op advies van zijn assistent die te doen verkopen tegen contant geld, wat ons het meest oplevert en hij zal een kwitantie maken van de eerlijke prijs die hij daarvoor gekregen heeft, evenals van het andere contante geld dat hij van de genoemde bijzondere ontvangers zal hebben ontvangen.
                    LV
De genoemde algemene ontvangers zullen de plicht hebben elke maand al de door hen ontvangen penningen af te leveren in de handen van de algemene ontvangers van onze belastingen of van hun district en rechtsgebied op hun ontvangstbewijzen die hen in het uitgeven van hun rekeningen zullen dienen als een behoorlijk bewijs van betaling.
                    LVI
Want tussen de ontvangers en degene die enige

[18]
imposten / oft diergelijcke schulden / gehouden zyn te betalen / daghe-
lijcx verscheyden altercatien ende gescillen voiruallen ende rijsen / de
welcke wy verstaen sommeerlijcken ende sonder figuere van proces
ende lange procedueren / gedecideert ende geslicht te moeten worden /
Ordineren wy daeromme dat alle sulcke geschillen sullen be-
dingt worden / voir twee schepenen / oft leenmannen / oft an-
dere competente rechters oft iugen vander plaetsen / diemen aldaer
iegenwoirdich vinden sal / de welcke sullen mogen ende moeten de
selue geschillen / wijsen ende determineren totten namptissemente
toe inclusiuelycken.
                    LVII
Alle welcke puncten ende articlen ende elck van dien / wy willen
ende ordineren scerpelijcken onderhouden ende geobserueert te wor-
den nae heure vorme ende inhouden / op de penen / boeten ende amen-
den bouen gementionneert / de selue te bekeeren ende appliceren
deen derdendeel tonsen proffyte / dander derdendeel tot proffijte van-
den aenbringer / ende tderde derdendeel tot proffijte vanden officier
die dexecutie daer van doen sal.
                    LVIII
Geseruerende nyetmin tonswerts die declaratie ende interpreta-
tie van dese onse iegwoirdighe ordinancie ende instructie / mitga-
ders van daerinne zulcke policie ende ordene te stellen / alsmen tot con-
seruatie van onsen voirschreven rechte / verlichtinghe van onse voirschreven on-
dersaten / ende om alle fraulden / bedroch / ende abuysen voir te com-
men ende verheuden / beuinden sal te behoiren.
                    LIX
Ontbieden daeromme ende beuelen onsen seer lieuen ende ghe-
trouwen die hooftpresidenten ende luyden van onsen secreten ende
grooten raden / Cancellier ende luyden van onsen rade in Brabant /
Gouuerneur / President / ende luyden van onsen raden in Vlaendren
ende Artois / Grootbailliu van Henegouwe ende luyden van onsen
rade te Bergen / Stadthouder President ende luyden van onsen ra-
de in Hollant / Gouuerneur President ende luyden van onsen rade te
Namen / Gouuerneur van Ryssel / Douay ende Orchies / Preuoest
van Valenchyne / Bailliu van Dornycke / Rentmeesters generaels
van Bewest ende Beoisterschelt in Zeelant / Scoutet van Mechelen /
ende allen anderen onsen Rechteren / Justicieren ende Officieren / en-
de dien van onsen Vasallen ende Smaelreheeren dien dit aengaen sal /
heure stedehouderen ende elcken van hun besundere zoe hen toebehoiren sal /
dat sy dese onse iegenwoirdighe ordinancie ende instructie / van ston-
den aen doen kundighen / vuytroepen ende publiceren / elck int zijne /
binnen de plaetsen / vlecken / ende limiten van heure iurisdictie /
daermen gewoenlijck is vuytroepingen ende publicatien te doene /
Ende voirts tot onderhoudenisse ende obseruatie van diere / proce-
deren ende doen procederen / tegens de ouertreders ende onghe-
hoirsame / by executien vande penen voirscreuen / zonder eenighe
gracie / gunste / dissimulatie oft verdrach / des te doene mit diesser
aencleeft / gheuen wy den seluen / ende elcken van hen besundere / vol-
commen macht / auctoriteyt ende zunderling beuel / Ontbieden ende
beuelen allen ende eenen yegelijcken / dat zy hen doende tgene des voirschreven is /

[18]
heffingen of dergelijke schulden die men moet betalen, zullen dagelijks verscheidene twisten en geschillen voorvallen en zich voordoen en die wij onmiddellijk oplossen zonder vorm van proces en lange procedures, besloten en beslecht worden. Wij bevelen daarom dat zulke geschillen zullen worden opgelost ten overstaan van 2 schepenen of leenmannen of andere competente rechters of rechtspersonen ter plaatse die men tegenwoordig daar vinden zal. Zij mogen en moeten de geschillen oplossen en onderzoeken inclusief het geven van onderpand.
                    LVII
Wij willen en bevelen streng dat al deze punten en artikelen strikt nageleefd en in acht worden genomen naar hun vorm en inhoud op straffe van boeten en straffen zoals hierboven genoemd en deze toe te passen als volgt: 1/3 deel voor ons profijt, een ander 1/3 deel tot profijt van de aangever, en het derde 1/3 deel tot profijt van de officier die daar de uitvoering van doet.
                    LVIII
Wij bieden niettemin van ons uit de verklaring en interpretatie van deze huidige verordening en instructie van ons aan en dat daarin een beleid en orde te voeren zal zijn die tot bescherming van ons genoemde recht en ter instructie van onze genoemde onderdanen zullen leiden en om alle fraude, bedrog en abuizen te voorkomen en te verhoeden waarvan men vindt dat die erbij horen.
                    LIX
Daarom ontbieden en bevelen wij onze zeer geliefde en trouwe hoofdpresidenten en de leden van onze geheime en onze grote raden, kanselier en leden van onze raad in Brabant, gouverneur en president en leden van onze raden in Vlaanderen en Artois, Groot-baljuw van Henegouwen en leden van onze raad te Bergen, stadhouder president en leden van onze raad in Holland, gouverneur president en leden van onze raad te Namen, gouverneur van Rijssel, Douai, en Orchies, provoost van Valenciennes, baljuw van Doornik, rentmeesters generaal van Bewester- en Beoosterschelde in Zeeland, schout van Mechelen en alle anderen van onze rechters, rechtsdienaren en officieren en die van onze vazallen die dit zal aangaan, hun stadhouders en ieder van hen in het bijzonder die hun toebehoort dat zij deze huidige verordening en instructie van het begin af aan laten verkondigen, uitroepen en publiceren ieder in zijn plaatsen, plekken en grenzen van hun jurisdictie, waar men gewend is mededelingen en publicaties te doen. En verder tot het oproepen tot het onderhoud en de observatie van deze procedure en te procederen tegen de overtreders en ongehoorzamen door het uitvoeren van de hiervoor genoemde straffen, zonder gratie, gunst, huichelarij of overeenkomst geven wij diegenen en elk van hen een bijzondere volmacht, autoriteit, en uitzonderlijk bevel aan allen en iedereen dat zij doen

[19]
ernstelijcken verstaen ende obedieren. Want ons alsoe ghelieft.
Des toirconden hebben wy onsen segel hier aen doen hanghen.
Gegheuen in onser stadt van Bruessele / den lesten dach van Julio /
int iaer onssheeren duysent vyffhondert eenentzeuentich / Van
onsen rijcken te wetene van Spaenguyen / Sicilien / &c. xvj^te,
ende van Napels xviij^te.

Byden Coninck
in synen rade.

d’Ouerloepe.

Ghelycke oepene brieffen van ordinancie ende
instructie / zyn gheexpedieert ende gheson-
den gheweest inde landen ende prouincien
van Vlaendren / Artois / Henegouwe / Na-
men / Hollant / Zeelant / Ryssel / Douay /
ende Orchies / Doernycke / Mechelen / ende
Valenchyne.

Gecollationneert tegens syn principael
ende accordeert daer mede bij [mij?]

[handtekening is onleesbaar]

[19]
en serieus begrijpen en gehoorzamen hetgeen is voorgeschreven. Wat wij graag zien. Betreffende de oorkonden: daar hebben wij ons zegel aan laten hangen. Opgemaakt in onze stad Brussel, op 31 juli 1571 van ons rijk met name van Spanje, Sicilië, etc. de 16^e en van Napels de 18^e.

Door de koning in zijn raad.

D’Overloepe

Dezelfde open brieven van verordening en instructie zijn als net exemplaar gezonden naar de landen en provinciën van Vlaanderen, Artois, Henegouwen, Namen, Holland, Zeeland, Rijssel, Douai en Orchies, Doornik, Mechelen, en Valenciennes.

Gecontroleerd aan de hand van zijn origineel en geaccordeerd daarom ook door mij

transcriptie

hertaling

transcriptie

hertaling

transcriptie

hertaling

transcriptie

hertaling

transcriptie

hertaling

transcriptie

hertaling

transcriptie

hertaling

transcriptie

hertaling

transcriptie

hertaling

transcriptie

hertaling

transcriptie

hertaling

transcriptie

hertaling

transcriptie

hertaling

transcriptie

hertaling

transcriptie

hertaling

transcriptie

hertaling

transcriptie

hertaling

transcriptie

hertaling

[3]
transcriptie

hertaling

[4]
transcriptie

hertaling

[5]
transcriptie

hertaling

transcriptie

hertaling

transcriptie

hertaling

[8]
transcriptie

hertaling

[9]
transcriptie

hertaling

[10]
transcriptie

hertaling

[12 lees 11]
transcriptie

hertaling

transcriptie

hertaling